Nusotras desfendemos a tierra

Articlo publicau orichinalment en aragonés en Colectividad –Boletín d’Apoyo Mutuo Aragón, número 16, marzo de 2026.

Bi ha mullers que no solo desfienden a tierra, sino que tamién son territorio. Son mont. Son río. Son mar. Son huerta. Son fenar y tramuseral. Barzal y camón. Son oliveras centenarias…

L’anyo pasau tenié a suerte de charrar con muitas d’ellas: mullers que prencipioron verdaderas barallas pa desfender ixo d’o que fan parte. Ixo que son. Dende as casas suyas. Dende os suyos campos. Dende l’augua que bebeban os suyos fillos. Dende l’aire que dentraba por a finestra.

Charrando con ellas he comprendiu que as mullers protechemos a tierra con o cuerpo. Que femos d’o territorio o nuestro propio cuerpo.

Talment porque tenemos un organo —o utero— disenyau pa estar tierra an que cherminen simients, pa estar abrigo d’atros cuerpos. U puede estar que simplement somos más conscients de que bi ha atros sers con os que coexistimos y, tamién, de que bi habrá vida dimpués d’as nuestras vidas y hemos de guarenciar a suya supervivencia. Porque a planeta tamién ye un utero y no solo nos da vida a nusotras.

Por ixo, Sofía Gatica entendió que bella cosa no marchaba bien astí difuera cuan a suya filla morió tasament unas horas dimpués d’abandonar o suyo propio cuerpo. Atras mullers entendioron que bella cosa se crebaba cuan empecipioron a faltar peixes en o lago, cuan a selva se tornó silencio, cuan l’augua deixó de saber a augua.

Denguna no charraba de “modelo extractivista”.

Charraban d’a vida.

Y astí entendié que lo que yeran fendo no yera solo que una luita ambiental. Yera, más que más, protecher as condicions que permiten naixer, creixer, quedar-se-ie…

A mayoría d’as mullers que replego en “Nosotras somos semilla” viven en o medio rural. Atras habitan ciudaz trascruzadas por conflictos ambientals. Belunas son agricultoras, pescataires, pastoras. Atras cientificas. Atras activistas que aprendioron a estar-lo por necesidat. Pero todas conoixen a interdependencia.

Saben que si a tierra enferma, o cuerpo enferma.

Que si l’augua se contamina, a comunidat s’estricalla.

Que si as simients desapareixen, tamién lo fa la memoria.

Por ixo, a suya desfensa se basa en cenyos cutianos: alzar simients en potes de veire. Negar-se a vender a tierra. Organizar reunions en a cocina mientras se prepara la cena.  Cosirar una raza autoctona. Amamantar a os suyos fillos mientras se charra debant d’un microfono.

Bi ha bella cosa marabillosa en ixa forma de resistir.

No ye a epica de l’heroi solitario que tanto triunfa en os libros. Ye o ret.

Mullers que teixen comunidat como qui teixe lana: punto a punto, charrada a charrada. Que saben que solas son mas fráchils, pero que chuntas son paisache.

La desfensa feminista d’o territorio tamién cuestiona una ideya que hemos normalizau: que a tierra ye un recurso. Pa nusotras no lo ye. A tierra ye relación. Ye vinclo. Ye responsabilidat. Ye bella cosa que se cudia porque te cudia. Porque femos parte d’ella igual como que ella fa parte de nusotras.

Porque somos río. Porque somos mar. Porque somos huerta. 

Cuan una muller se planta debant d’una macroexplotación u debant d’una fumigación, no ye desfendendo un troz de tierra nomás. Ye desfendendo un futuro. Ye decindo: aquí quiero vivir y aquí quiero que siga habendo futuro.

Y ixo, en un mundo que empenta a lo desarradigamiento y a lo consumo rapedo, ye fundament revolucionario.

Como lo ye tamién reconoixer que as nuestras decisions de consumo —lo que minchamos, lo que vestimos, a enerchía que femos servir— tienen consecuencias directas en ixos territorios desfendius, muitas vegadas en silencio, por mullers invisibles.

Porque unatra cosa que he confirmau gracias a istas charradas ye que no se puede deseparar a chusticia ambiental d’a chusticia social. No se puede charrar d’igualdat sin charrar d’augua, de simients, de tierra fértil, de razas autoctonas, de conoixencia indichena, de luengas minoritarias… 

As simients alzan memoria. Son chicotas, silenciosas, cuasi invisibles. Y, manimenos, sostienen o mundo.

As mullers que desfienden o territorio fan lo mesmo.

Rara vegada ocupan portiadas.

Rara vegada obtienen reconoixencia.

Pero siempre son astí.

Cosirando a tierra que pisamos.

Salvaguardando lo nuestro patrimonio común.

Desfendendo o territorio.

Estando simient.

Artículos relacionados

Etnografía, etnoveterinaria y etnopastoralismo

Tradicions d’o solsticio: o mapa d’o que fuemos

Articlo publicau orichinalment en aragonés en a Revista Alparcera nº 2. Bi ha nueiz que son feitas de soneos y remeyos medecinals. En as que no…
Agroecología

Siricueta, lo que queda dimpués de tot

Articlo publicau orichinalment en aragonés en a Revista Alparcera nº1. Bi ha prochectos que naixen d’un cor-cor. A camins son tan chicoz y son tan…
Sin categoría

Por un feminismo de chirmanas de tierra (2024)

Un marzo mas, dimpués d’un hibierno cuasi ausent a causa d’as altas temperaturas que prevoca a emerchencia climatica, nusatras tornamos a alzar a voz pa…