Qué verde yera la mía val

Articlo publicau o 24 d’aviento de 2015 en Eldiario.es Cantabria

“Pero, cómo han puesto fer isto?, con lo verde que yera la mía val y agora mira-te-la! No i queda brenca! Quí ha feito isto? Por qué?”, se pregunta dende o desconsuelo, a indignación y a incomprensión qui s’ha criau feliz en un patrimonio que recibió gracias a que os suyos debantpasaus, y os debantpasaus d’os debantpasaus que ya lo recibioron d’os suyos debantpasaus, decidioron cudiar y conservar, porque, encara que dengún no les heba explicau a fotosintesi, ni a simbiosis que practican qualques especies, os suyos debantpasaus sabeban bella cosa que han ixuplidau os suyos contemporanios: que a tierra no ye de dengún encara que tienga duenyo, y que cal cudiar-la, respectar-la y escuitar-la ta que as siguients cheneracions puedan seguir obtenendo alimento y oxicheno d’ella.

No entiende cosa, pero ye que no tiene entendimiento. Cómo puede belún cremar l’entorno de Los Tojos en a impresionant Val de Cabuerniga t’acabar con toda a vida que i habita? Cómo puede belún anteposar os suyos intréses a o bien d’as cheneracions futuras?

Dende o sabado pasau a Cornisa Cantabrica ye ardendo. Quasi cinquanta focos expandiban o virus d’o fuego y o fumo por as verdes vals cantabras. Y no, ni estioron casuals, ni bienintencionaus, como tampoco no i hai prous apelativos ta qui los causoron. A dubda ye qué ferán agora: Plantar eucaliptos?, devantar construccions innecesarias? Y dillá d’ixo, qué se ferá ta privar-lo?

O pasau verano s’aprebó a polemica Lei de Monts que permite construir sobre terreno incendiado. Si ixa lei nunca s’hese aprebau, probablement, Cantabria y Asturias no serían infectadas por o fuego. Pero rai, porque nos i feremos a la color negra tizón y nos ixuplidaremos. De feito, belún recuerda ya quí aprebó ixa lei y quí ha ganau as eslecions en pleno incendio? Os propios meyos de comunicación yeran mas pendients d’informar sobre cómo iba vestiu Pedro Sánchez a la hora de votar que de cómo abanzaba o fuego.

Hue a mayoría d’a chent dedicará o día a desfrutar d’a suya familia, atros no podrán porque les n’ha levau o fuego, como o piloto que falleció ahiere en Asturias safocando un incendio. Uns pocos serán con a uellada fixa en o mont, veyendo negro o suyo pasau y o suyo futuro, entre que os culpables s’implen a pocha con uns billetes que, amás de no dar-les a felicidat, aspero que les deixen sin suenyos, porque, como diz a mía amiga Marta, “no bi ha parolas… no bi’n ha”, con o verde que yera a mía val…

Artículos relacionados

Etnografía, etnoveterinaria y etnopastoralismo

Tradicions d’o solsticio: o mapa d’o que fuemos

Articlo publicau orichinalment en aragonés en a Revista Alparcera nº 2. Bi ha nueiz que son feitas de soneos y remeyos medecinals. En as que no…
Mullers rurals

Nusotras desfendemos a tierra

Articlo publicau orichinalment en aragonés en Colectividad –Boletín d’Apoyo Mutuo Aragón, número 16, marzo de 2026. Bi ha mullers que no solo desfienden a tierra,…
Agroecología

Siricueta, lo que queda dimpués de tot

Articlo publicau orichinalment en aragonés en a Revista Alparcera nº1. Bi ha prochectos que naixen d’un cor-cor. A camins son tan chicoz y son tan…