Iste texto de Félix Rivas estió publicau o 27 d’aviento de 1998 en “El Diario del AltoAragón”.
Encara que fa decenios que estió abatiu o zaguer d’os lupos de l’Alto Aragón, qualsiquier pastor que sienta charrar d’iste mitico animal remerará os espantos y temors que dispertaba dica fa pocos anyos entre os habitants d’o meyo rural.
Ye bien sabiu de totz que, antes mas, os grans rabanyos d’ovellas d’o Pireneu iban siempre acompanyaus de quantos mastines, protechius por gruesos collars de claus, y quala unica función yera plantar cara a os lupos.
En a Sierra de Guara me contoron que a primers de sieglo yeran freqüents as enrestidas a o bestiar. Por o que pareix, aprofitoron l’atardecer ta salir por os camins y, con os suyos aullius, se chuntaban ta fer un chicot grupo. Si o suyo obchectivo yera un rabanyo d’ovellas podeba ocurrir como en un corral d’o lugar, agora deshabitau de Santo Pelegrín, en o qual dentró a lupada y acabó con tot o bestiar. Pero a temor yera muita mayor si o menazau yera bell caminant solitario, como aquell que se dirichiba enta Eripol y en os pinars d’Asque habió de puyar a un arbol y asperar con paciencia. Ista temor yera segurament l’orichen d’a creyencia seguntes a quala, si en ir caminando se te desligaban as alpargatas de minyón, quereba dicir que os lupos te yeran acazando y lo millor yera buscar un arbol bien alto ta refuchiar-se entre as suyas ramas.
Hue, manimenos, encara que os lupos d’o norte d’a meseta castellana no pleguen, por agora, dica as nuestras tierras, a suya leyenda sigue viva entre os pastors altoaragoneses. Ya no se i veyen lupos, pero atras fieras similars continan recorrendo os nuestros monts como aquella que, fa uns pocos anyos causaba estragos entre os rabanyos d’as sierras que se troban a caballo entre o Viello Aragón y as Altas Cinco Villas. Tal como me lo describioron, teneba a cabeza mas prolargada que a d’un lupo, pero pareixeba una “mezcla rara, ni can ni lupo, como si l’hesen traito de difuera”.
Pero deixando a un costau as fieras no identificables, o periglo t’os ganaders de hue no son ya os lupos sino os suyos parients lexans os cans asilvestraus que forman bandadas dimpués d’estar abandonaus por os suyos duenyos. En qualsiquier parte se pueden sentir historias d’ataques a o bestiar. Un pastor me contaba o caso d’una paridera en Santalecina en a quala dentró una manada d’istes cans y acaboron con mas de docientas ovellas. Mesmo muit amán d’a Pardina d’Ayés, chunto a Rapún, podié acompanyar a dos pastors d’o lugar d’Ara mientres acazaban a tres cans que ixa mesma nueit heban matau y feriu a quantas ovellas d’o suyo rabanyo.
En a construcción de muitos d’os antigos corrales se teneba en cuenta a presencia d’os lupos y, en a parte superior d’as suyas fronteras, se colocaban ramas y grans piedras u zaborras, ta impedir a dentrada d’alimanyas a o suyo interior. Hue en día, manimenos, o problema d’os cans asilvestraus puede tornar-se especialment grieu con a difusión d’un moderno tipo d’aprisco denominau pastor electrico (encara que en Ribagorza le claman chulet, igual que a aquell zagal que serviba d’aprendiz en os antigos grupos pastorils y que en a resta de l’Alto Aragón yera conoixiu como repatán u rabadán) y que consiste en un encletau de meya altura formau por un ret entre o qual discurren uns finos cables connectaus a una simpla batería d’auto.
![[cml_meya_alt itz='885']timber-wolves-907680_1280[/cml_meya_alt]](http://mallata.com/wp-content/uploads/2015/10/timber-wolves-907680_1280-300x200.jpg)
![[cml_meya_alt itz='887']pyrenees-617620_1280[/cml_meya_alt]](http://mallata.com/wp-content/uploads/2015/10/pyrenees-617620_1280-300x200.jpg)


