Razas Autóctonas
YoRefirmoAsRazasAutoctonas
Seguntes a Organización d’as Nacions Unidas ta l’Alimentación y l’Agricultura, en os zaguers 15 anyos han desapareixiu 300 d’as 6.000 razas de ganau conoixidas.
Qué mincharemos alavez?
Fa tres anyos, en istas mesmas calendatas d’aviento, yo me trobaba descubrindo os machicos lagos bolivianos, perdius amán d’un desierto de sal y ficaus en augua por cientos y cientos de flamencos y cientos y cientos de peces, amás de visitaus por tantas atras especies d’aus y por rabanyos de vicuñas.
Yo heba estau antes en a chungla, en ixe immenso universo de vida, an m’amané a las luitas contra a carretera que o gubierno boliviano planiaba construir a traviés de Territorio Indichena Parque Nacional Isiboro Securé (TIPNIS) y que suposaba arrasar con millons d’hectarias de chungla. Al plegar a Uyuni, o desierto blanco, las menazas yeran atras, prencipalment a instalación de multinacionals con l’obchectivo d’esclatar o litio d’a zona, a causa d’a elevada demanda internacional de baterías d’iste mineral t’a fabricación de mobils, autos electricos… O que suposa, amás d’a destrucción d’un ecosistema solo en o mundo, a desaparición d’a economía local, basada en l’agricultura y a obtención de sale ta consumo.
Iste cabo de semana prencipié a veyer que amigos bolivianos compartiban en os suyos perfils de facebook una nueva desgracia ambiental. Hue, ya yeran masiaus: o que a o prencipio pareixeba una remor, ya yera una verdat plena de dolor. a semana pasada amaneixió seco o lago Poopó, o segundo mas gran de Bolivia dimpués d’o lago Titicaca. Iste lago, que situau a 3686 msnm yera o segundo a mayor altitut de Sudamérica, teneba unas dimensiones de 84 km de largo por 55 km d’amplo y un aria de 2337 km². Yera situau en o departamento d’Oruro (Bolivia) y os ríos Desaguadero y Márquez vertían as suyas auguas en ell.
Ya l’anyo pasau, en noviembre de 2014, os habitants d’a zona denuncioron a muerte de cientos de peces en o lago Poopó a causa d’a contaminación minera y pediban aduya porque amás de quedar sin poder practicar la pesca, se concheló a suya siembra de quinua y a falta de totora (planta aquatica tipica d’a zona) con el qual fabricaban artesanía, provocó que se quedasen sin os suyos solos meyos de subsistencia. Ista situación obligó a emigrar a unas 70 familias d’a zona.
O pasau sabado 12 d’aviento, l’autoridat d’o puesto, Valerio Rojas, de conchunta con miembros d’o Centro Ecolochico de Lugars Andinos (CEPA) y o periodico local a Patria, sobrevolaron a zona ta comprobar o grau de desertificación d’o lago, incluiu en a lista Ramsar d’humedales d’importancia internacional. Seguntes publicaba o diario a Patria “l’augua que circundaba a dita superficie terrestre s’evaporó y tot ixe territorio s’amuestra como un gran desierto?. O panorama ye desolador: an antes se trobaba la marguina d’o lago s’observan encara as embarcacions, incrustadas en a tierra, y o que antes yera un lago pleno de vida, agora ye un desierto an s’amuntonan peces y aus muertas. a chent d’a zona ha informau que o lago s’ha secado en menos de dos meses, pus dica setiembre encara i heba augua, y que s’informó a las autoridatz pero que “no facioron caso”.
Vivimos en una planeta finita, el recursos del qual son limitaus, y habríanos de comprender que a sobreexplotación d’os mesmos ye accelerando o calentamiento global y que as conseqüencias son irreversibles. Hemos d’aprender a escuitar a la Tierra y a producir de forma sostenible d’alcuerdo a las nuestras necesidatz, porque sino acabaremos secando totz os lagos y deforestando todas as chunglas y… qué mincharemos alavez?
O viello arte d’a transuancia
A parola transuancia proviene d’o latín trans, que significa ‘de l’atra parte’, y humus, ‘tierra’; y fa referencia a o desplazamiento anual d’os rabanyos dende as zonas altas destinadas a pastos de verano a las zonas baixas, en as qualas o bestiar pasa l’hibierno.
L’obchectivo d’a transuancia ye aconseguir a “eterna primavera” ta que o bestiar pueda alimentar-se de forma natural a pur de pastos mientras tot l’anyo. L’impacto que iste tipo de ganadería extensiva chenera en as zonas por as qualas pasa ye muit positivo ta l’ambient, ya que cada ovella transuant aporta cada día arredol de 5.000 simients y abona o terreno con mas de 3 kg de fiemo. Cada vaca transuant treslada 50.000 simients y uns 30 kg de fiemo, entre uns 20 Km. diarios de recorriu. Asinas que, cada rabanyo de 1.000 ovellas u de 100 vacas transuants dispersa entre os suyos desplazamientos d’aproximadament un mes caminando por as canyadas mas de 150 millons de simients y bellas 100 toneladas d’abono, a o largo de mas de 500 kilometros de vals, ríos, laderas, montanyas y mesetas, guarenciando a biodiversidat d’os distintos ecosistemas por os quals transita.
A transuancia surte en domesticar a os remugants d’imitar as rutas que istes feban en libertat en busca de pastos. Entre a romanización, una d’as rutas de transuancia en o ueste peninsular, pansa a estar marcada por una calzada y se convierte en a Vía d’a Plata. Encara que ye entre a Edat Meya, epoca en a quala a cría de bestiar ye l’actividat economica predominant, quan se consolida a suya organización, a traviés d’institucions como as Mestas u os Ligallos. A Mesta d’Albarracín, de conchunta con a Casa de Ganaderos de Zaragoza (tamién clamada Cofradía de Santo Simón y Santo Judas, creyada suposadament en o sieglo V, encara que no se tiene documentación d’ella dica 1229), estioron as institucions mas importants d’o Reino d’Aragón. Mientres que en Castiella, fuo El Honrado Concejo de la Mesta, creyau en 1273 por Alfonso X o Sabio. Por ellas os ganaders disposaban d’una institución corporativa, vinculada a os poders locals, encargada de regular as relacions profesionals entre os suyos miembros, protecher os privilechios de pasto y guarenciar as infrastructuras pecuarias, dando puesto a una rica y extensa normativa tanto escrita como consuetudinaria.
A transuancia ye considerada Patrimonio Cultural Immaterial d’Aragón, de conchunta con a jota, a contradanza de Cetina y o transporte fluvial d’a madera (navatas). Manimenos, ista actividat ye un arte en periglo d’extinción, por o que totz os paisaches que se nutren d’ella, corren tamién periglo de desapareixer. Actualment en Espanya quedan tant solament bellas 30 familias transuants. A metat d’ellas proceden d’a provincia de Teruel.
![[cml_meya_alt itz='1069']Imachen d'o lago Poopó, hue seco, en 1991 (Fuent: Wikipedia)[/cml_meya_alt]](http://mallata.com/wp-content/uploads/2015/12/250px-poopo_1991.jpg)
![[cml_media_alt id='347']Spanish Sephard de Richard Ansdell (1863)[/cml_media_alt]](http://mallata.com/wp-content/uploads/2015/04/Richard_Ansdell_-_A_Spanish_Shepherd_1863-300x164.jpg)