Articlo publicau orichinalment en aragonés en a Revista Alparcera nº1.
Bi ha prochectos que naixen d’un cor-cor. A camins son tan chicoz y son tan encordellaus a la tierra, que encara son una radiz apegada a una simient. Una simient que brolla a la calor d’o fuego lento, ixe que nos aduya a veyer claros os soneos. Y
cuan se soneya dende l’alto d’un lugar deshabitau, como Moriello de Sant Pietro, en o Sobrarbe, an que o silencio s’acomoda entre as fronteras de piedra y l’aire traye chiu-chius de sieglos pasaus, alasveces, ixos soneyos, se convierten en realidat.
Dende fa muito tiempo, siento angunia por todas ixas palabras que perdemos cada día. Ixos fonemas que nos fan entender y sentir millor o territorio. Por ixo soi tan enamorada d’ista iniciativa, que recupera un vocable cuasi perdiu y lo fa resurtir con a fuerza de l’eco d’as montanyas en do se chesta. Siricueta: Ixa parte que remaneix liquida en callar-se la leit cuan se fa lo queso. Una palabra que se siente como l’augua tibia, que fa ulor de brullo, que traye a los didos a sensación d’a pasta tova recientment callada sostenida por a fancella; y a la ment as fotos d’os pastors chesos immortalizaus pa cutio por Compairé en Guarrinza. Lo que i queda. Lo que aquí se valora y s’abraza. Como iste prochecto. Como iste lugar.

Moriello de Sant Pietro ye un d’ixos puestos que no amaneixen en os mapas turisticos. Un lugar deshabitau que Sara Rosado y o suyo companyero, Agustín Sesé, decidioron resucitar fa ya un decenio. No por nostalchia ni por romanticismo, sino porque allí, en ixe rincón ixuplidau, troboron un puesto dende do poder empecipiar una actividat capaz de fusionar-se
con o paisache.
«Si desembolicábanos bella cosa, heba d’estar una cosa muito chicota, adaptada a lo puesto», me conta Sara. No bi heba aduyas, ni fondos publicos, ni promesas de rentabilidat. Nomás as ganas. Nomás lo saber acumulau en os anyos de pastoreyo por o Pireneu francés. «Somos pastors —diz—, y ya hébanos treballau como asalariaus en Francia. Yo aprendié a fer queso en cabanas, levando rabanyos leiteros.»
O modelo francés, an que encara se puede muyir a man y fer queso en bel meyo d’o mont, dixó en ellos una impronta difícil de rancar. Aprendioron un atra forma de treballar: mas directa, mas ligada a lo ritmo d’a tierra, mas antiga, mas libre. La de deixar que en a muyida a leit tacase la tierra, como una ofrenda a la Pachamama. Por ixo, sabeban que ixe aprendizache no podeba quedar-se en a memoria en iste costau d’o Pireneu. Caleba dar-le cuerpo. Dixar que aquí, a siricueta seguise nutrindo de vida, cultura y tradición istos pastos abandonaus.

Y asinas naixió a ideya de Siricueta: Una quesería que no quereba estar industria, sino fogar. Que no quereba creixer, sino chitar radices. Que no buscaba producir en masa, sino con sentiu. Y como no bi heba subvencions, como no bi heba refirme oficial —«yera muito chicot pa dentrar en garra convocatoria»— decidioron lanzar un crowdfunding. Y ocurrió a machia.
Mas de 33.000 euros recaudaus. Mas de 300 personas creyendo en o prochecto. «Estió un exito —diz Sara—. Y gracias a ixo somos construyindo a quesería.»
Con ixos diners han devantau, piedra a piedra, a sala d’elaboración. Ya tienen a cuadra. Tienen as mans. Tienen a leit. Les falta, bella vegada, o tiempo. Les sobra, siempre, a voluntat.
Siricueta no ye nomás un prochecto economico. Ye una apuesta de vida. Ye un cenyo politico en o sentiu mas profundo d’a palabra: decidir cómo vivir. Cómo producir. Cómo resistir. Cómo estar memoria y paisache.
«O nuestro soneyo inicial yera fer queso con a raza churra tensina, una raza autoctona», cuenta Sara, con bella mica de melancolía. «Pero veyiemos que fería falta un rabanyo muito gran, y unas condicions que no tenébanos». Asinas que adaptoron lo prochecto. No pa rendir-se, sino pa no crebar-se. Cambioron a escala, no lo proposito.
En un mundo an que tot empenta a lo rapido, a lo rentable, a lo immediato, prochectos como Siricueta son una pausa que nos convida a repensar: Qué tipo d’alimento queremos? Qué tipo de vida sostenemos con as nuestras decisions? Qué sabers somos deixando morir?.
«A normativa hichienico-sanitaria ha feito muita mal —conta Sara—. S’exichen as mesmas condicions a una gran interpresa multinacional que a una producción artesanal chicota. Ixo ha feito que se pierda muito patrimonio».
Y, manimenos, bella cosa queda. Bella cosa torna. De verano, en a cara norte d’o Pireneu, en Francia, encara pueden veyer-se cabanas an que se vende queso feito in situ, con leit de razas autoctonas. Aquí ya no. U encara no. Pero, por agora, bella cosa se ye chestando en o Sobrarbe. Pa reinventar a tradición, pa seguir alimentando-nos dende a radiz, dende a montanya, dende lo local. Dende lo posible. Pa seguir fendo ecosistema, luenga, tradición y territorio.
Siricueta ye siero. Ye lo que queda dimpués de tot. Lo que nutre en silencio.
Una forma de fer comunidat con as mans ficadas en augua en leit. Con os piez en a tierra. Con as palabras que meten voz a lo que sale d’a naturaleza.
Porque bi ha sabers que, si los perdemos, perdemos o nuestro pasau, o nuestro present y o nuestro futuro.
![[cml_media_alt id='476']corn-syrup-563796_1280[/cml_media_alt]](http://mallata.com/wp-content/uploads/2015/05/corn-syrup-563796_1280-300x200.jpg)
![[cml_media_alt id='478']cow-759018_640[/cml_media_alt]](http://mallata.com/wp-content/uploads/2015/05/cow-759018_640-300x200.jpg)
![[cml_meya_alt id='466']cereals-228726_640[/cml_meya_alt]](http://mallata.com/wp-content/uploads/2015/05/cereals-228726_640-300x225.jpg)
![[cml_meya_alt id='468']descarga[/cml_meya_alt]](http://mallata.com/wp-content/uploads/2015/05/descarga.jpg)
![[cml_meya_alt id='467']grain-563128_640[/cml_meya_alt]](http://mallata.com/wp-content/uploads/2015/05/grain-563128_640-300x169.jpg)
![[cml_meya_alt id='397']produccion porcina[/cml_meya_alt]](http://mallata.com/wp-content/uploads/2015/05/produccion-porcina-300x225.jpg)
![[cml_meya_alt id='398']ret-currant-174282_1280[/cml_meya_alt]](http://mallata.com/wp-content/uploads/2015/05/red-currant-174282_1280-300x199.jpg)
![[cml_meya_alt id='389']mr-burns-endorses-mitt-romney[/cml_meya_alt]](http://mallata.com/wp-content/uploads/2015/05/mr-burns-endorses-mitt-romney-300x225.gif)
![[cml_meya_alt id='306']Entregando as sinyaturas replegadas en o concello. Foto: Ecolochistas en Acción Uesca[/cml_meya_alt]](http://mallata.com/wp-content/uploads/2015/04/ecouesca-300x225.jpg)
![[cml_media_alt id='251']17abril[/cml_media_alt]](http://mallata.com/wp-content/uploads/2015/04/17abril-191x300.png)