A lana de l’ansotana

Articlo publicau en Eldiario.es Aragón, o 14 de chinero de 2020

L’atro día belun se sorprendió quan le charré d’Esquellana, una iniciativa social pa transformar a lana d’a ovella guirra, a unica raza d’ovella valenciana, y d’ista forma poder asegurar a las ganaderías o ingreso d’os costes que suposa a esquira. Lo millor d’ista iniciativa ye que fa veyer que l’amor –por a biodiversidat agraria en iste caso- mueve montanyas… A lo menos montanyas de lana, que han dixau d’estar acumuladas en as torres, an que acababan indo directament ta la vasuera, y han resultau estar una d’as claus pa mantener ista raza en periglo d’extinción, ya que as companyeras dezaga d’iste prochecto han aconseguiu que as ganaderías d’ovella guira tiengan un alicient extra que les faiga pensar-se-lo dos veces antes que no cambiar as suyas ovellas por atras en teoría más productivas pero menos adaptadas a o territorio.

Read more

Sobrarbe Autoctono y Sostenible

Sobrarbe ye una comarca situada en o Pireneu Aragonés, an que a ganadería extensiva ha teniu siempre una gran importancia tanto dende l’anvista economica, como en a configuración y mantenimiento de l’ecosistema. Manimenos, a producción industrial de carne, ye metendo en periglo ista actividat milenaria, y, de seguir asinas, a economía local y l’entorno, podrían veyer-se menazaus. Ta privar que isto succeda, y ta incentivar o consumo de carne local, l’Asociación Aragonesa de Criadores de Ganado Vacuno Pirenaico (ASAPI), a Fundación para la Conservación del Quebrantahuesos (FCQ), a Facultat d’Albeiteria d’a Universidat de Zaragoza, o Concello de L’Aínsa-Sobrarbe y l’Asociación Empresarial Turistica de Sobrarbe, participan en o prochecto “Sobrarbe Autoctono y Sostenible”, aprebau en o marco d’o Programa de Desembolique Rural (PDR) ta Aragón 2014-2020 y dotau con 60.000 €.

Os obchectivos d’o prochecto “Sobrarbe Autoctono y Sostenible” son a promoción y difusión d’o concepto d’a carne “de km zero” en os colechios, instituto, asociacions de consumidors, centros de promoción turistica, carnicerías, locals dedicaus a restauración; a realización d’un curso de formación sobre despiece y nuevos cortes y nuevas presentacions; concurso y promoción de recetas (locals y provenients d’atros puestos) aplicables a la carne de vacuno; caracterización d’a carne de vacuno pirinenco d’o Sobrarbe; estudeo comparativo con atras carnes; promoción d’o matadero comarcal; desembolique d’un carné asociau a o consumo de carne de vacuno local en restauración; empentar o comedero d’aus necrofagas de L’Ainsa-Sobrarbe; evaluar a sostenibilidat integral (economica, social y medioambiental) d’as explotacions de vacuno de raza Pirinenca localizadas dentro de Sobrarbe; analisar as actitutz u opinions d’os diferents achents d’a cadena de valor local de carne de vacuno Pirenaica, dende o productor dica o consumidor, sobre l’acabau de terneros y a producción de carne.

Ta conoixer mas sobre iste prochecto, no te pierdas o reportaje sobre aus rapaces que emitioron en Tempero, programa d’Aragón Tv.

Aprender de sistemas comunals: Os agdals de l’Alto Zat y o Yagur

Hue comparto iste articlo de Pablo Domínguez Gregorio, investigador y profesor d’a Universitat Autònoma de Barcelona (eco.anthropologies@gmail.com) publicau en o numero 21 d’a Revista Sobiranía Alimentaria Biodiversidat y Culturas.

Quan en o nuestro país somos veyendo que os sistemas tradicionals de chestión d’os biens comuns han sufriu y siguen sufrindo una presión fuerte ta continar existindo, queremos presentar en iste escrito a valor y l’intrés de rescatar-los, conservar-los y desembolicar-los, presentando l’agdal, un sistema tradicional de chestión d’os biens naturals que persiste dende fa sieglos y mesmo milenios por tot o norte d’Africa.

L’agdal pastoril, en termins estrictament agronomicos, ye a prohibición estacional ta acceder a un espacio u recurso pastoril, una mena de barbecho ta asegurar un descanso minimo a os recursos renovables. Manimenos, leva asociau un maneo comunal y una conoixencia d’o territorio que le da una enorme valor. En iste articlo se presienta o funcionamiento y as caracteristicas de l’agdal d’o Yagur, concretament a partir d’investigacions realizadas con a población Ait Ikis.

Vivir y producir en condicions de montanya

[cml_meya_alt itz='837']Situación d'a zona d'estudeo. [Imachen: Revista SABC][/cml_meya_alt]
Situación d’a zona d’estudeo. [Imachen: Revista SABC]

O Yagur ye un territorio pastoril d’arredol de 70 km² situau entre 2 000 y 3 600 m d’altitut situada en l’alta val d’o Zat a solament 50 km de Marrakech. Ye un territorio de propiedat colectiva d’una gran parte d’a tribu (kabila) Mesioua, d’a quala fan parte os Ait Ikis, una población amazig/bereber transuante componida por unas 700 personas. Entre as poblacions d’a val d’o Zat, encara que l’actividat economica tiende a desembolicar en quantas adrezas y se troba en una fase de creixent diversificación, l’agro-silvo-pastoralismo constituye l’actividat basica ta amán d’o 75 % d’os suyos habitants. En o caso concreto d’os Ait Ikis, o sistema de subsistencia se basa mas que mas en os cereals (trigo, panizo y hordio), o bestiar y una chicota producción arborícola de figueras, oliveras, almendreras… Una parte d’istes productos ye destinada a l’autoconsumo, prencipalment aquells d’orichen agricola pus a montanya atlasica ye licherament deficitaria en iste aspecto. Ye excedentaria en producción animal, a mayor parte d’a quala ye vendida a cambeo de mas productos agricolas provenients prencipalment d’os grans plans cerealicolas de l’Haouz y o Sous, asinas como de productos manufacturaus en as grans urbes industrials d’o país. Fueras d’as nueces y qualques nuevos arbols frutals de renta (por eixemplo, mazaneras) que s’empecipian a implantar china chana, o bestiar ye o producto prencipal si nos referimos a la posibilidat de transformación monetaria. Isto ye relacionau con o potencial d’a bioecolochía montanyesa asinas como a creixent demanda de carnes royas d’as ciudatz y en especial d’a creixent gran urbe turistica de Marrakech. Manimenos, a causa d’a insuficiencia d’os suyos ingresos agro-pastorils ta aumentar o suyo ran de vida u mesmo subsistir en os malos anyos, as familias labradoras son obligadas a buscar atras retribucions exteriors, particularment en o periodo no agricola, en actividatz como electrificación, treballos agricolas estacionals en a llanura de l’Haouz u d’o Sous u atros treballos en a ciudat. Unatra parte d’os ingresos complementarios provienen d’as remesas de diners de familiars emigraus a Marrakech, a atras grans ciudatz de Marruecos, a o Sahara occidental u mesmo a Europa. A busca d’ingresos extras t’a producción familiar ye agravando a división de treballo hombre-muller. Amás d’encargar-se-ne d’a mayoría d’os quefers domesticos, d’o cudiau constant d’os bovidos, d’o suyo muigo diario, d’o desherbache d’os campos de cereal u d’o suministro d’augua y lenya de cada fogar, hue ye posible veyer a mullers fendo mesmo de pastoras a veces, pus os suyos hombres, fillos u primos han emigrau, chenerando-les unas cargas de treballo encara mas inchents y desiguals. Como as atras poblacions de l’Alto Atlas de Marrakech, a d’os Ait Ikis ye constituida por un campesinado semisedentario u transuant organizau en chicotz y diferents grupos socials que encaixan en colectivos cada vez mayors a la traza d’un chugo de monyas rusas.

Agdal: Pensar en común

Os Ait Ikis definen os suyos regles de chestión d’os suyos biens naturals comuns, como o tiempo d’uso, o espacio, a prohibición, o tipo de sanción en caso de transgresión d’os regles, os redolins de vichilancia, os miembros con dreito, etc. Todas istas decisions s’adoptan en o sino de l’asembleya tribal d’a jmaa, componida solo que por os hombres cabeza de familia de cada fogar, que con a suya voz y voto represientan a cada familia. Encara que en qualques casos ye posible que previament en o sino de cada fogar haiga existiu una discusión interna, prencipalment se da entre os varones adultos d’a casa, ni os chovens ni as mullers tienen participación en la toma de decisions.

Un sistema interconectado

En iste contexto, en o Yagur queda prohibiu pastorear mientras aproximadament tres meses dende o 28 de marzo, coincidindo con a primavera local, permitindo a florada, a fecundación, a producción de simients nuevas y a reconstitución d’as reservas d’especies vechetals, precisament, entre o periodo mas sensible d’o suyo creiximiento. Isto asegura la continuidat de l’actividat pastoril y d’a cadena alimentaria, asinas como un reparto relativament equitativo d’os recursos en propiedat comuna, pus s’accede a o mesmo tiempo a os pastos con o numero d’animals que cada familia sía capaz de mantener por ella mesma.

[cml_meya_alt itz='838']Familia d'un poblau contiguo a o Yagur [Imachen: Revista SABC][/cml_meya_alt]
Familia d’un poblau contiguo a o Yagur [Imachen: Revista SABC]

Una semana dimpués d’a obridura de l’agdal, s’evalúa la carga pastoril sobre o Yagur ta contino distribuir equitativament a resta d’as suyas cabezas de bestiar sobre atros territorios d’uso común d’os Mesioua como o tisiyyi, l’iferwan, l’ourgouz u o tamsliyout. Istes son utilizaus tanto de forma libre, como sozmetendo-los a reglamentacions agdal. En qualsiquier caso, por a gran extensión y razons practicas d’acceso, a obridura de l’agdal d’o Yagur, determina a d’atros feners de verano vecins. Ye dicir, l’agdal d’o Yagur “manda” asinas, en o pastoreo d’os Mesioui de montanya. Ye a clau mayestra d’o sistema. De feito, a parola “yagur” significa en tachelhit (luenga local) “mas gran que”, sin dubda en referencia a la important extensión d’iste territorio chestionau como agdal, en relación con atros d’a zona, pero tamién a la suya importancia microcheopolitica en a toma de decisions d’a chestión d’o conchunto d’o territorio Mesioui. Sía como sía en realidat, l’agdal d’o Yagur ye un entre os cients d’agdals d’a rechión, que permiten asegurar a mayor sostenibilidat y maximización d’a productividat de forma autonoma y que concierne a milars de personas.

Aprendizaches de l’agdal t’a sobiranía alimentaria

L’agdal, se presienta como una pieza fundamental d’ista economía agro-silvo-pastoril. En termins productivos, o Yagur chestionau por iste sistema puede contribuir dica en un 41 % a l’alimentación d’as ovellas, 27 % d’as crabas y a o 16 % d’os bovins. Encara mas important ye que ista aportación forrachera plega enmeyo d’o verano norteafricano, quan os atros feners mas baixos son ya muit secos permitindo a supervivencia y mesmo l’engorde d’os animals. En termins economicos s’ha visto que suposa quasi o 20 % d’o producto interior bruto d’as comunidatz usuarias d’os Ait Ikis. Y, como hemos visto, a chestión en agdal ye por tanto esencial en termins no solament de maximización productiva, sino funcional, pus determina una gran parte d’a resta d’o sistema agro-economico que constituye hue amán de tres quatrenas partes d’a economía y por tanto d’a continuidat d’a cadena alimentaria.

Ye por tot ixo que no ha d’estar ignorada una institución local tant important. A modo de conclusión, me fería goyo abanzar pus, que podría estar muit interesant explorar nuevas posibilidatz de l’agdal baixo o prisma d’as nuevas aproximacions a o maneo d’os comuns, y d’a promoción de l’agricultura sostenible, ecolochica y/u de calidat, que ye hue en progresión en o mundo entero.

DChA se mira d’amortiguar a mala chestión d’os CAP

[cml_meya_alt itz='486']pyrenees-692958_1280[/cml_meya_alt]

En os zaguers meses, i hai habiu prou polemica por a mala chestión por parte d’o Gubierno d’Aragón d’os Coeficientes d’Admisibilidat de Pastos (CAP) en a nueva Politica Agraria Comuna, ya que en a zaguera revisión d’o sistema informatico SIGPAC s’heban reduciu dica un 30% as hectarias de pasto aptas en el Pirineo Aragonés, en descartar-se como zona de pasto una hectaria con mas de 100 arbols u con una pendient pronunciada.

Ista medida meteba en as tres crabetas a multitut d’explotacions ganaderas familiars en l’Alto Aragón que viven d’a ganadería sostenible en zonas d’alta montanya. A presión por parte d’a Plataforma de Ganadería Extensiva d’Aragón, con emparo d’as Asociacions de Razas Autoctonas d’Aragón, les ha levau a tener una trobada o pasau 14 de mayo con a Consellería d’Agricultura, Ganadería y Meyo Ambient, en a quala, seguntes nota ninviada dende a Dirección Cheneral de Producción Agraria d’a Diputación Cheneral d’Aragón, s’aconsiguioron os siguients acuerdos:

1.- Por parte d’o Gubierno d’Aragón, se va a proceder a priorizar a resolución d’as alegacions de pastos Comunals, presentadas por Concellos u entidatz chestoras d’iste tipo de pastos. As alegacions d’ixa tipolochía recibidas, hesen de resolver-se a mas tardar o proximo 5 de chunio. Una vez finalizau iste tipo d’alegacions a Comunals, s’encetará a resolución d’as alegacions de tipo individual.

2.- Con a finalidat de poder acotar a priori l’aconsiga d’o problema, se va a instar a las entidatz colaboraderas, ta que encieten o rechistro provisional (tal como son en istes momentos con os recintos que de forma tradicional s’han veniu declarando en anyos anteriors encara que se troben con alegaciones pendients de resolución) d’expedientes potencialment afectaus ista casuística especifica. Tot ixo antes d’o proximo día 22 de mayo. Os referius expedients a rechistrar en as entidatz colaboraderas serán aquells que cumplan as siguients condicions:

[cml_meya_alt itz='488']cows-570842_1280[/cml_meya_alt]

– Explotacions de ganadería extensiva: vaca nodriza y ovino;
– Que, en o suyo sistema productivo, faigan un pastoreo completament real y efectivo en recintos de pastos arbolados u arbustivos de porte alto y que, por efecto d’os descuentos d’o nuevo CAP 2015 con tecnolochía LIDAR, han deixau d’estar admisibles total u parcialment en ista anyada 2015 respective a la situación d’o pasau anyo 2014;
– Que, con motivo d’os descuentos descritos en o guión precedent y en o momento actual (situación previa a la resolución d’as alegacions presentadas), o suyo numero d’hectarias admisibles (achustadas con o CAP actual)  sía menor que o suyo numero d’UGM;
– T’achilizar a carga, y de forma excepcional en istes casos concretos, se podrán presentar, caso que asinas l’estime oportuno o solicitant, alegacions a recintos completos sobre o qual pueda contrimostrar-se un pastoreo real y efectivo.

L’obchectivo d’iste rechistro provisional, será o de poder efectuar una analís detallada, por istes Servicios Centrals, de l’aconsiga d’a problematica chenerada por a referida nueva tecnolochía LIDAR en iste tipo de ganaders que, como sistema productivo cheneral, pastan de traza efectiva pastos arbolados u arbustivos de portee alto en a redolada d’as suyas explotacions.

[cml_meya_alt itz='485']cow-517847_1280[/cml_meya_alt]

3.- A l’efecto d’as medidas d’agroambient y clima, y atendendo a la problematica anteriorment descrita, s’ha previsto que explotacions de ganadería extensiva que en ista anyada haigan presentau alegaciones a o nuevo CAP, disposen tamién a proxima anyada 2016 ta completar os suyos compromisos dentro d’a medida 1.3 d’extensificación d’o pastoreo.

4.- Finalment indicar tamién que, respective a la medida d’agroambient y orache de praus de siega, os ganaders intresaus podrán solicitar recintos de praus de siega reals por baixo de cota 820 m. Sobre istes recintos, s’efectuará un control especifico ta verificar que realment se tracta de praus de siega.

As agrupacions de ganaders celebran a noticia encara que beluns indican “que se da muit poco tiempo de marguin y i habrá qui no s’enterará a tiempo d’istas modificacions”.

UPA Aragón pide “coordinación” ta impedir que os pastos queden difuera d’a PAC

A reducción d’o coeficient de pastoreo descarta como zona de pasto una hectaria con mas de 100 arbols, con roquedales u con una pendient pronunciada. Ista decisión mete en periglo a existencia d’explotacions extensivas, en asociar a nueva PAC a o pago a la tierra y deixar con ista decisión a os ganaders sin tierras que poder arrendar, tal como s’explicó en l’articlo Reportache sobre o coeficient de pastoreo en Tempero.

O 27 d’abril, a Unión de Pequeños Agricultores y Ganaderos d’Aragón (UPA) mantenió una reunión con la Dirección General de Producción Agraria d’o Gobierno d’Aragón, an que reclamoron una solución “urchent, definitiva y coordinada” t’a declaración de tierras de pasto en a campanya d’a PAC 2015.

[cml_meya_alt id='360']nature-562271_1280[/cml_meya_alt]

O coeficient d’admisibilidat de pastos (CAP) sirve ta reducir a superficie declarable a l’efecto d’as aduyas PAC por parte d’os ganaders, en escontar o terreno en teoría “no apto” ta l’alimentación d’o bestiar, por a suya elevada pendient, a suya superficie rocosa u por tener arbols y arbustos. En UPA Aragón, consideran que o problema viene d’os parametros esleius ta definir qué ye pasto aprovechable y qué no. “Son parametros adaptaus a la selva centroeuropea, no a l’amonte mediterranio”, aseguran en una nota de prensa.

“As selvas d’Espanya, en as qualas pastan as nuestras vacas, ovellas, crabas u cerdos, tienen arbres, fuertes pendients, arbustos…”, explican dende UPA Aragón. Muitos ecosistemas como os pinars u a selva mediterrania se quedan agora sin aduyas porque tienen una gran superficie arboria y, por tanto, no dentrarían dentro d’a nueva definición de CAP. Seguntes ista organización, i hai “lugars enters” de toda Espanya, tradicionalment ganaders, que podrían perder todas as aduyas u “veyer-se obligaus a simular o pastoreo en atras zonas quan os suyos animals no salen realment d’o lugar”.

“Una vez mas, improvisación y retardo”

[cml_meya_alt id='361']cow-630873_640[/cml_meya_alt]

Os responsables de UPA Aragón han qualificau como “zancocho” que “a istas alturas” os ganaders sigan sin conoixer os coeficients de muitos d’os suyos pastos. En ocasions porque encara no s’han presas as fotografías aerias que determinan as caracteristicas d’o terreno, quan se sabe que ixas fotos serían necesarias dende fa dos anyos. “Ye un retardo mas en l’aplicación d’a PAC?, fruto a o suyo chudicio d’a “improvisación y falta de seriedat” de Gobierno y Comunidatz Autonomas.

A cosa ye que o periodo de petición d’a PAC ya ha empecipiau y os ganaders siguen sin conoixer o CAP definitivo d’as suyas parcelas, imprescindible ta fer a solicitut correctament. Entremistanto, o Ministerio de Agricultura y as Comunidatz “se pasan a trunfa calient sin que garra d’ells asuma a responsabilidat de resolver o problema”.

UPA Aragón ha criticau tamién a disparidad de criterios entre Comunidatz Autonomas, y ha pediu a o departamento dirichiu por Isabel García Tejerina que “faiga o suyo treballo” y coordine “una solución rapeda”.