Ya ye disponible en aragonés o numero 1 d’a Revista Mallata!

Encara que con prou retraso, ya ye disponible a versión en aragonés d’o numero 1 d’a Revista Mallata, a unica revista dichital en aragonés y castellano escrita por mullers sobre medio rural, ganadería extensiva y sobiranía alimentaria.

Tot empecipió con una “prebatina” d’una revista pa l’alumnalla d’aragonés d’a Escuela d’aragonés Nogará, quan l’11 de febrero de 2019 salió lo numero 0 d’ista revista. L’exito que tenió ha levau a que salga iste numero 1, disponible tanto en castellán como en aragonés, en o qual hemos participau 13 mullers (Rebeca Peguero Alquézar, Anna Gomar, Águeda Vitòria, María Sánchez, Miriam Sánchez Montanel, Stéphanie Maubé, Marta Estopiñán, Rosa Diez Tagarro, María Bueno, Ruralmineras, Ana Santidrián, Edurne Caballero y Lucía López Marco).

A revista se puede consultar online u descargar gratuitament dende a pestanya Revista Mallata en a cabecera d’iste blog u clicando aquí.

Exposicion fotografica: Mongolia, paradiso nomada

Os días 2, 3 y 4 d’aviento podrá visitar-se en o hall de l’edificio aulario d’a Facultat d’Albeiteria d’a Universidat de Zaragoza a exposición Mongolia, paradiso nómada, de l’autora d’iste blog, Lucía López Marco. A exposición nos treslada ta la taiga y a estepa d’o país asiatico, y nos amana a os suyos paisaches y os suyos animals, pero más que más a las suyas chents, amostrando-nos como ye o día a día d’as familias nomadas a traviés d’as 10 seccions d’as qualas se compone: Vida a la intemperie; a vida nomada; vivindo en a taiga; o muigo; estar muller en tierra nomada; a vida en o ger; o camello asiatico y o caballo: fundamentals en os ecosistemas nomadas; a relación con a vida salvachina; a tierra d’as crabas negras; y yaks: a esencia asiatica.

A exposición fotografica se complementa con unatra audiovisual que tendrá puesto o mierques 4 d’aviento a las 18 horas en a Facultat d’Albeiteria d’a Universidat de Zaragoza.

As dos exposicions s’enmarcan aintro d’as actividatz organizadas por a VII edición d’a Transuancia que organiza o Departamento de Patolochía Animal de dita facultat.

Tocando Tierra: Foro de Sobiranía Alimentaria, Feminismos y Esfensa d’o territorio

O 14 y 15 d’aviento se celebrará en Navarra, entre Iruñea-Pamplona y Elizondo, o Foro de Sobiranía Alimentaria, Feminismos y Esfensa d’o Territorio Tocando Tierra: Mullers Sembrando Chuntas, organizau por Mugarik Gabe Nafarroa, Mundubat y IPES con a colaboración d’o Gubierno de Navarra.

L’obchectivo ye creyar puents y abordar luitas comuns entre distintas corrients que tienen una apuesta comuna por un nuevo modelo que meta a vida, a Sobiranía Alimentaria, os cudiaus y a esfensa d’o territorio en o centro. Ye endrezau a diversos colectivos, asociacions y mullers, que deseyen reflexionar y treballar en a esfensa d’a vida y o territorio, dende una perspectiva feminista.

O Foro prencipiará o 14 d’aviento en Pamplona-Iruñea, en Plazara! (C/ Mayor, 31), metendo en contexto os dialogos que se pueden establir entre a Sobiranía Alimentaria y diferents perspectivas feministas. Se proseguirá mapeando os nuestros cuerpos y territorios d’a man d’o Colectivo Miradas Criticas, que amanará a las personas asistents a o feminismo latinoamericán y caribenyo. Dimpués s’escuitará y debatirá entre diferents plantiamientos, dentro d’o movimiento feminista, sobre alimentación, sostenibilidat, cría de bestiar y a nuestra relación con l’entorno.

De tardes, se treballará en grupos ta articular accions concretas a partir de qualques temas que surtioron en o Foro Feminismo Labrador y popular celebrau l’anyo pasau en Antzara (Mendillorri), entre ells, cómo amillorar a conoixencia mutua y os retz, entre lo urbano y lo rural. A chornada acabará bailando con o grupo Malezas, en Zabaldi.

O  15  d’aviento  o foro continará  en  Elizondo  fendo una gambada  por  o  entorno,  con  mullers productoras  agroecolochicas  d’a zona  y  colectivos  que  son  treballando  ta  frenar  dos prochectos  especulativos  y  extractivistas  en  Baztan:  Erdiz  Bizirik   y  Aroztegia  eta  gero  zer? A chornada zarrará con propuestas de treballo futuro y a lectura d’un manifiesto en común.

O programa completo en castellán ye disponible aquí, y en euskera punchando aquí.

Mas información en: http://mugarikgabenafarroa.org / mpulido@mundubat.org / 686 670 143

Inscripcions: dica o 8 d’aviento https://forms.gle/fb6udqh1rscm3f9ga

Ye momento d’argüello rural

Artículo escrito por Ruralmineras publicau en o nº1 d’a Revista Mallata.

Dende a plataforma pueblerina Ruralmineras (Cuencas Mineras, Teruel), lanzamos a o mundo o nuestro prochecto pa chenerar, transmitir y potenciar o sentimiento d’Argüello Rural.

Somos conscients que por muito que reclamemos y luitemos por os nuestros dreitos, somos menos, somos dispersos, y tot un sistema de creyencias nos empenta a marchar-ie. Creyemos que una d’as claus d’a repoblación y o desembolique rural sostenible ye QUERER vivir aquí. Si a chent no puede imachinar que a vida rural ye una opción, a despoblación seguirá abanzando por muito que amilloren os servicios y as infrastructuras. Y muitos no pueden, no porque sía una opción dura u pior, sino porque desconoixen a realidat rural a la marguin de l’imachinario sesgau que os medios les amuestran.

Dende que empecipió o exodo a las ciudatz, o mensache que recibimos por tot arreu ye que en os lugars no bi ha futuro y se i vive malament, en hibierno no bi ha brenca, as casas son viellas… Que si marchas t’a ciudat triunfas, que quedar-se-ie ye culpa de bella tara personal. «S’habió de tornar t’o lugar.» Un paramo de corrals cayitos y carreras vuedas ye a imachen que amuestran normalment os medios, población aviellida, un puesto vuedo, letargo… Una cantinela que se repite sin pensar, pero, ye real?

As personas que vivimos en os lugars sabemos que bi ha unatro costau d’o mundo rural que ye granizo y que no ye asinas.

Creyemos que cal empecipiar por cambiar a mentalidat, amostrar a o mundo tot o potencial que bi ha, lo bien que i vivimos y que se puede levar una vida tant plena u muito mas que en una ciudat.

Amostrar-les a os ninos lo important que ye tot o que se chenera aquí, lo necesario pa totz pa vivir integraus en o medio ambient y protecher-lo, de cudiar as viellas formas de cooperación y vida comunitaria que en os lugars encara persisten, y con tot ixo, puyar a nuestra autoestima.

Pa ixo y basando-nos en un treballo de tot l’anyo, tos proposamos instaurar o Día Universal de l’Argüello Rural, y celebrar a nuestra forma de vida en una chornada reivindicativa.

A calendata trigada pa las celebracions ye o 16 de noviembre, día d’a tolerancia, y que coincide con a epoca an prencipia a parte invisible d’a vida en o lugar: l’hibierno.

En a nuestra redolada o primer Día Universal de l’Argüello Rural será en Cuevas d’Almudén (Teruel), pero asperamos que igual como una marea, se pase a celebrar en totz os lugars de vez, igual como se celebra o Día de l’Argüello LGTBIQ+ u o 8M. O prochecto ye disponible en o nuestro blog, www.orgullorural.org, u escribindo-nos a info@orgullorural.org.

La Riada empecipia a abanzar

O pasau 2 de Marzo, un grupo de mas de 100 personas de tot Aragón se reunioron en Burbaguena (Teruel) con o proposito de configurar un ret d’emparo mutuo y coordinación de politicas locals, en un momento en o qual a os lugars y as comarcas rurals, mas que no nunca, les calen estratechia y organización ta sobrevivir. Dos meses y meyo dimpués, son muitas as personas que, intresadas por iste movimiento s’han meso en contacto con o Ret Riada con l’obchectivo claro y a voluntat decidida de treballar ta ixe Aragón diverso y disperso que quasi siempre s’ixuplida.

Gracias a la participación y o treballo de todas istas personas, dende A Riada anuncian a calendata y o puesto d’a II Trobada d’o ret, que se celebrará o 15 de Chunio a las 11:00 en o concello de Mezquita d’Exarc (Cuencas Mineras, Teruel), coincidindo con o festival de Mosica en a Carrera O Taborilé .

Dende a organización sinyalan que consideran que a calendata de l’evento, un mes dimpués d’as eslecions, suposa una oportunidat ta os representants municipals electos de dotar-se un programa politico centrau en lo concreto d’o que podrán pillar librement o que quieran y a o que podrán aportar o que estimen convenient. Amás, será una forma d’obtener d’atros en a suya mesma situación aduya directa ta o día a día d’os concellos, independientment d’as distintas formacions politicas.

S’anima a todas as personas que quieran treballar por os suyos lugars a asistir a la trobada, y se recuerda que, ta inscribir-se en a chenta, cal con replenar o formulario disponible en LaRiada.org . O pre será de 10€ y pueden trigar-se-ie distintas opcions.

Encara que iste movimiento, orichinau en Aragón y sin precedents en atros territorios, acaba d’empecipiar, se tiene a determinación de continar celebrando as trobadas d’a Riada con caracter semestral y itinerant, cada primavera y cada agüerro en un lugar distinto d’Aragón y intentando coincidir con eventos culturals u fiestas populars que se quieran empentar y meter en valor. En ells se darán a conoixer los abances y logros d’o ret y s’aprofitará ta treballar presencialment amás de ta fortalecer os lazos personals y enamplar o propio ret.

Por un feminismo de chirmanas de tierra

A primavera ya se barrunta, y bi ha una simient que chermina y que luita por creixer. Sola, prencipia a fer tranya, crebando a tierra, cinga-lanzanga, a o ritmo d’o sol, irá creixendo. Pero pa naixer y creixer tamién le fa falta l’augua. Y si no i plega, luitará por trobar-la.

Chirmana,

nusatras,

tamién somos asinas. Femos tranya como as simients. A primera vista pareixen invisibles, pero que creixen con a fuerza d’as nuestras voces en un territorio pleno de vida que no deixa de teixer comunidat gracias a las nuestras mans y as nuestras parolas.

Tamién somos parte d’a vida d’os nuestros lugars: nana, radiz, traquiu. Y como os cospins que s’encospinan en a lana d’as transuants pa cherminar a mils de kilometros d’o suyo puesto d’orichen, resistimos y luitamos. Y nos miramos a las que nos precedioron y sabemos porqué no podemos callar mas.

Dicen que o 8 de marzo ye de todas.

Pero o que se refleixa en os medios y en os retz no gosa estar asinas. Porque a ormino nos quedamos en a superficie y no imos dillá d’as ciudatz, y de nombrar y celebrar a mullers d’os cerclos estrictament culturals.

Án quedamos as mullers rurals? Cómo reivindicar-nos? Cómo quitar d’o solombrío  que no se conoixe? Cómo valorar unas mans que treballan pero que, a vista de muitos, siguen estando invisibles?

As mullers rurals, en iste sistema capitalista, tecnocratico y urbanocentrico, hemos estau siempre doblement marguinadas, doblement ixuplidadas: por estar mullers y por estar rurals.

Mullers rurals,

chirmanas d’un fillo solo, mullers de, fillas de, chirmanas de, nietas de, sobrinas de…

Siempre en a uembra, pero levando tot o peso. Duenyas de brenca, pero encargadas de tot.

Ya va estando hora de rendir homenache a o treballo y a la sudor de mullers como as nuestras mayes y as nuestras mais, que tanto treballoron a tierra y que cargoron de vez con a mochila d’os cudiaus domesticos fendo-lo cutio-cutio,  en o mas absoluto silencio.

Cal nombrar-las una a una.

Servir d’altavoz pa que as suyas voces retumben.

Contar que tamién fuoron:  que son  y serán mullers fuertes de tierra que a mayor parte d’as vegadas no podioron trigar ni decidir. Que a pur de renuncias, creixendo en una casa feita sobre alazetz de desigualdat y masclismo, nos ubrioron carrerons a las de demás.

Y no:

no nos ixuplidamos tampoco d’aquellas que hue, encara que queresen, no pueden fer vaga ni venir ta la manifestación.

Porque seguimos estando nusatras as que cudiamos: d’as personas, d’os rabanyos, d’os cautivos, d’os campos y as selvas. Y -cómo no- no podemos ixuplidar a todas ixas companyeras migrants que treballan en situacions precarias plenas d’abusos y masclismo en o nuestro territorio. Ellas, mullers, rurals y migrants, triplement marguinadas.

Insistimos.

Ya ye hora de cambiar a forma de mirar.

Siempre estiemos aquí. Treballando a tierra, cudiando, estando a radiz invisible pero esencial que feba que a casa seguise en piet. Manimenos lo dificil que lo tenioron as que nos precedioron y de lo dificil que sigue estando agora.

No, no nos fa falta que dengún no nos salve.

Queremos espacios y altavoces: Somos aquí, estiemos: queremos seguir estando.

Queremos que l’Administración no piense nomás en satisfer as demandas d’as ciudatz, porque nusatras tamién amenistamos servicios basicos. Queremos poder decidir si ir-nos-ne u quedar-nos-ie. Queremos deixar d’estar ciudadanas de segunda. Queremos soberanía alimentaria, ganadería extensiva y agroecolochía. Queremos fer comunidatz, mantener-las, aduyar-nos siempre las unas a las atras. Sentir-nos reconoixidas y refirmadas.

Y queremos estar un eixemplo pa las ninas d’o futuro, sían u no as nuestras fillas u as nuestras nietas. Queremos decir-les que ista tamién ye a suya tierra. Que ista cultura plena d’animals, arbols, territorios y personas tamién ye d’ellas. Que d’aquí venimos y ye enta án imos. Porque no queremos marchar. Porque creyemos que atras formas de vida, de relación y de producción son posibles, dillá d’iste sistema explotador, y que as nuestras marguins tienen muito que fer veyer y que nutrir.

auzolan en euskera,

a vecinal en aragonés,

facendera en lionés,

sestaferia en asturiano,

roga en gallego,

a tornallom en valenciano,

a cumuña en cantabro,

treball a jova en catalán,

a vediau en aranés…

Treballos a vecinal, mans que cudian y aduyan. Una forma natural de treballo pa fer muitas labors d’o campo u de l’entorno rural, en cheneral, que alimentaban y daban vida a os nuestros lugars. Agora, mas que no nunca, hemos de recuperar istas parolas, y –mas que mas- dar vida de verdat a tot o que istas parolas d’o nuestro territorio contienen. Hemos de seguir teixendo retz en o medio rural, contar, charrar, fer puyar a voz, aduyar-nos as unas a las atras. Formar parte d’a radiz y d’as tallas.

Porque o nuestro territorio no ye vuedo, por mas que tos haigatz encerrinau en vaciar-lo.

Porque seguimos aquí, porque somos vivas aquí.

Por un feminismo de todas,

por un feminismo de chirmanas de tierra.

***

Puedes adhibir-te a o nuestro manifiesto aquí. Chuntas, millor.

***

A ilustración ye de Cristina Jiménez. Podetz descarga-la pa imprimir-la aquí.

(Iste Manifiesto estió escrito por Lucía López Marco María Sánchez. Gracias a los consellos y anotacions de Patricia Dopazo, Anna Gomar, Blanca Ruibal y Elena Medel. Y a tantas que hetz feito plegar as vuestras aportacions.)

Translated by Adam Williamson.

Naixe a Revista Mallata

Fa tiempo que me rondaba la ideya de fer una revista, pero nunca no remataba de trobar o momento, y con motivo d’un charrazo lo pasau luns 11 de febrero a l’alumnalla d’a Escuela d’Aragonés Nogará, decidié que sería bien, agora que escaseixen más que no nunca as revistas en aragonés, y que sería más didactico, en cuentas de fer una presentación, fer una revista con bels d’os articlos que he iu publicando mientras os zaguers cuatro anyos tanto en Mallata como en atros medios, asinas que, astí va o Número 0 d’a Revista Mallata, en aragonés, que podetz descargar en pdf aquí. Si tos fa goyo, talment m’anime a quitar-ne mas, con articlos nuevos, asinas que si tos cuaca, decitz-lo en comentarios 😉

Empenta Artieda presentará iste cabo de semana a suya experiencia de repoblación rural

Os días 8 y 9 de febrero se presentará en Chaca, Uesca y Zaragoza a experiencia de repoblación rural d’o prochecto Empenta Artieda. A mini chira ha estau organizada conchuntament por a Catedra sobre despoblación y creyatividat d’a Universidat de Zaragoza y Empenta Artieda, estando objetivo d’as trobadas sensibilizar en as ciudatz sobre a problematica d’a despoblación explicando una experiencia local d’exito en la luita contra ista. Amás, se quiere chenerar un foro d’aprendizache en o qual as personas intresadas puedan aprender d’o treballo desembolicau en a localidat.

Artieda ye un chicot lugar de 80 habitants empadronaus con un fuerte caracter, marcau por la luita historica d’os suyos vecins en contra d’o recrecimiento de l’embalse de Yesa. A consciencia comunitaria d’a localidat ha permitiu encetar una luita contra un enemigo mas silencioso que no l’entibo: a despoblación. Empenta Artieda ye un proceso d’Investigación-Acción ta la repoblación en o qual s’ha involucrau tot o lugar. En primera instancia se realizó un estudeo sociolochico que derivó en una reflexión colectiva, sinyalando os prencipals problemas d’a choventut ta asentar-se en o lugar. Gracias a ista reflexión se disenyoron os programas d’acción d’emplego, vivienda, socialización y cudiaus que han permitiu a plegada de diez nuevos vecins.

O prochecto d’Empenta Artieda cumple 2 anyos dende que s’encetó y ya ye en disposición d’ofrir os suyos primers resultaus: En l’ambito de l’emplego s’han chenerau os treballos ligados a os tecnicos d’Empenta, amás d’a plegada d’a interpresa social Senderos de Tella y as iniciativas d’autoempleo de Cima Norte y Sociolochía. A ran de vivienda s’han ubierto tres viviendas ta logar, amás d’atras dos que son estando reformadas. En l’ambito d’a socialización ha permitiu a realización de decenas de trobadas y actividatz locals, amás d’empentar iniciativas comarcals como a liga de futbol sala Viello Aragón u ExpoChoven. Por a suya parte, s’ha treballau en os cudiaus con o prochecto de participación adolescente “Empenta Chovenalla” y os servicios de “Envejece en tu pueblo“, de forma coordinada con Sigüés, Mianos y Salvatierra.

En as presentacions os tecnicos d’o prochecto explicarán a experiencia y os programas desembolicaus, seguidament s’explicarán as propuestas d’emprendimiento surtidas entre istos dos anyos: Sociolochía charrará d’a metodolochía que ha feito posible a experiencia, amás de presentar o prochecto “Empenta tu pueblo“, Senderos de Tella amostrará a suya propuesta de sinergia publico-privada y a experiencia d’enviellimiento digno “Envejece en tu pueblo“, mientres que Cima Norte charrará d’o suyo meyo de comunicación d’o Pirineo immerso en as nuevas lochicas d’a comunicación. Ta rematar, RibaGuifi exposará a importancia d’os retz d’internet ta o desembolique d’as zonas rurals y a suya propuesta de creyación y chestión de retz comunitarios

As trobadas tendrán puesto en:

– Chaca o viernes 8 de febrero a las 19:00 en a casa de cultura María Moliner.

– Uesca o sabado 9 de febrero de maitins a las 12:00 en o centro cultural o Matadero.

– Zaragoza o mesmo sabado 9 de febrero de tardes a las 18:30 en o centro d’Historias.

A dentrada en totz ells será libre dica completar aforo.