O domingo 3 d’abril, entrevistoron en o programa De puertas al campo, d’Aragón Radio, a la responsable d’iste blog. En o programa se charró de ganadería sostenible y insostenible, y d’os beneficios y impactos de cadaguna t’o medio ambient, amás de buenas practicas en atros países como Bolivia, entre atras cosas. Podetz escuitar a entrevista a partir d’o menuto 45:58 en o siguient enlace u punchando en a imachen.
As ganas de dicir muitas cosetas en poco tiempo levoron a cometer bella error, como dicir “qualques mamiferos, como l’aurón”, an, como totz sabretz, quereba dicir “qualques animals” 😉
L’actividat prencipiará en a Ermita d’o Vinyeu a las 11 d’o maitín, y posteriorment se cruciará a carretera ta recorrer o Camín Natural d’a Plana, que nos levará a Santo Fertús. A excursión continará dica o nuclio d’Ayera, dende an s’endrezará a o conchunto arqueolochico de Piedra Mora.
A ganadería ha moldeau mientras sieglos l’ecosistema en o qual vivimos, dica convertir-se en pieza clave d’o mesmo. Manimenos, l’auche en o zaguer sieglo d’a ganadería intensiva ha meso en periglo a integridat d’o paisache d’o nuestro arredol. L’aumento d’a ganadería industrial, dependient de farmacos y piensos transchenicos y kilometricos, y a desaparición d’a ganadería extensiva, que aduya a conservar a biodiversidat y a aprevenir incendios, han accelerau a degradación d’o medio que habitamos.
Ta charrar d’istes dos modelos de ganadería y analisar o suyo impacto en o nuestro día a día, Amigos d’a Tierra Aragón organiza la charrada “A sostenibilidad d’a ganadería” con Lucía López Marco, autora d’o blog Mallata.com. L’evento tendrá puesto o viernes 1 d’abril en La Pantera Rossa (c/ Santo Vicente de Paúl, 28. Zaragoza).
Siempre m’han feito goyo os praus plagaus de flors, y tamién os que no tienen flors, pero sí tienen hierba. Os campos de cereals… Y m’aturo a pensar-lo y muitos d’os campos que veyeba en a mía infancia son hue edificios, poligonos u simplament son abandonaus… A tierra no tiene ya a valor que teneba antesmás, porque agora son os diners los que dan de minchar. A ormino me pregunto qué pasaría si de rapiconté no podesenos comprar virolla. Apreciaríanos alavez a valor que tiene a tierra?
Encara que, en realidat, no ye solament a tierra la que nos proporciona alimento: s’ameneste augua, simients y, entre atras cosas, abellas. Totz hemos sentiu bella vez aquella frase que le’n atribuyen a Einstein que diz que o día que desapareixcan as abellas, a os humans nos quedarán quatro anyos de vida. Y ye que as abellas, con a suya chicota grandaria, alimentan a o mundo, pues ye gracias a l’intercambio de polen, que os insectos tresladan dende as anteras d’una flor dica os estigmas d’una mesma planta u d’atras, que as especies vechetals producen simients y frutos.
Pero igual que no hemos sabiu valorar a tierra, no hemos pensau tampoco en a importancia que tienen as abellas en as nuestras vidas, por o qual no importó emplir os campos con plaguicidas, que enverenan a las abellas y perturban o suyo sentiu d’orientación; sembrar monocultivos extensivos (grans superficies an que solament se siembra una sola planta, que si no proporciona nectar y polen, obliga a las abellas a tresladar-se grans distancias. Amás, a falta de diversidat puede provocar que no troben totz os nutrients que amenesten); accelerar o cambeo climatico, etc…
Dende fa uns anyos, una nueva menaza mete en risgo a las abellas europeas, ye a Vespa velutina, comunament conoixida como avispón u viespra asiatica, una especie invasora orichinaria d’Asia que, por o que pareix, plegó en Europa por accident en un contenedor con productos horticolas procedent de China. Ista especie se propaga muit rapidament, s’estima que a una velocidat de 90-100 km a l’anyo, y s’adapta especialment bien en zonas con muita humedat, con poco contraste de temperaturas y con quantas cuencas hidrograficas, como, por eixemplo, a Cornisa Cantabrica.
O prencipal problema d’a viespra asiatica ye que s’alimenta d’especies autoctonas d’insectos, especialment d’abellas meliferas, por lo qual, en acabar con ells, disminuye a polinización y, por tanto, a producción de fruito, por la qual cosa nos deixa sin virolla, producindo amás grieus mals economicos en o sector apicola, fruticola y agricola.
Por ixo hue, chueves 3 de marzo, a Confederación en Esfensa de l’Abella en a Cornisa Cantábrica (CODACC) será en o Parlamento Europeu participando en a chornada ‘Encarando retos t’a supervivencia d’as abellas en Europa’, an no solament se charrará d’a molesta viespra asiatica, sino tamién d’os pesticidas neonicotinoides y d’as politicas de preservación d’as abellas. Amás, CODACC ha ninviau una carta a o Parlamento Europeu denunciando a falta de medios ta luitar contra ista especie invasora y pedindo medidas ta controlar a situación.
Probablement no será noticia en garra telediario, pero hue un grupo d’apicultors ye en Bruselas charrando ta que os humans podamos seguir minchando dentro de quatro anyos. Porque os apicultors no solament fan miel, sino que tamién aduyan a que siga habendo praus plenos de flors,aurons en as nuestras montanyas y virolla en os nuestros platos.
Fa uns días que quereba charrar con Antonio, iste montanyés ya dentrau en anyos, que por apellius tien dos toponimos a qual mas serrablés -OLIVÁN y ORÚS- iste anyo no pansa, como siempre, o tiempo en a suyo mallata de Aso. Agora a suya zamarra se retuerce baixo l’aire d’as boiras que dentran por o Portalet, ya en a buega de Francia.
He plegau antes que no soltase o bestiar, o suyo companyero -mas choven- sirve como pastor en Betés encara que ye de Villarreyal d’a Canal; entre ells as hierarquías pastorils ya s’han perdiu -encara que teoricament un habría d’estar mayoral y unatro rebadán-; manimenos a experiencia d’os anyos ye patent. A suya cambra se pierde en a nueit d’o tiempo: una paret mal feita zarra por 1a metat l’abertura que deixa l’extraplomo d’una espelunga, allí en un cantón penchan o caldero y guisan, hue s’almuerza garbanzos con trunfas d’o día d’antes; a o costau una sencillisma construcción de rechola se fica en a penya ta servir de leito, y ye que istes “zaguers” pastors, d’o nuestro Pireneu viven en muitos aspectos mas amán d’a Prehistoria que d’o sieglo XX -realment no se si ye una desventalla…-U como diz o Sinyor Antonio, en bell aspecto tamién les ocurre que “U farto no s’alcuerda d’o laso”.
Minchamos arredol d’a caldereta y a silueta d’un “gabacho” nos inunda a cueva, ye un tipico “euskaldun”, con una boina que rivaliza en proporcions con o suyo naso. “Bon jour, est-ce que vous avez un mouton qui est á moi?” -u bella cosa asinas-. Aquí os corderos cambean de nacionalidat con facilidat, y os pastors de totz dos costaus mantienen forzosament relacions; brenca nuevo, quan totz sabemos que as buegas administrativas son recients y que dende a Edat d’o Bronce, a unidat etnolochica d’o nuestro Pirineo ye manifiesta. O galo ofreix “Caporal” sin embolicar, Antonio lo refusa -“ixo ye pior que o redallo”-; me comenta entre dients que o francés ye patrón y que a un pastor de 13 anyos le paga a o mes 1.500 francos. Aquell desepara a suya res y crucea librement o paso fronterizo, ya ye hora de soltar y yo con l’aquiescencia d’o galo sigo ta veyer fer quesos.
Midi d’Osal (Imachen: Lucía López Marco)
A mallata francesa -“cuyala” en patois- se veye presidida por a firme imachen d’o Midi d’Ossau, ye moderna y tiene tres compartimientos; allí os pastors s’afanan en a elaboración d’o queso antes de soltar o bestiar. Cada día un pastor fa un queso d’uns tres kilos, l’amo carga en o suyo citröen y marcha ta comercializar-los a Arrudy. Dos pastors son muit chovens -en o Pireneu francés i hai una escuela de “chovens pastors”-, con gran maestría dan tornadas a la masa cuallada, clavando dimpués en ella largas agullas de bambú, rematan a operación d’una hora marcando as inicials de l’amo en o queso.
En poco rato he visto pastors y bestiars de todas dos vertients y comparar a suya situación me fa tristeza. Agora Antonio ya será con o suyo rabanyo por as puntas y he quedau unatro día ta charrar con ell.
Hue tiene mas tiempo, se queda tot o día en a mallata ta secar a sal, que dea tardes darán a o bestiar. D’ista forma nos adentramos en un relato ameno, encara que bella cosa eslabazau; primero me comenta que un iraní adicto a o Sha ha veniu a instalar una explotación ganadera a Sallent -no le faltarán pastors, comentamos…-
TIERRA BAIXA.- Os de Sobremonte no teneban un puesto fixo ta l’hibierno, dependeban de los “achustes”, encara que bella casa como a de “Botero” de Betés baixó 30 anyos seguius a Torralva d’Aragón; ista asiduidat tenió frutos derivaus, a “choven” d’a casa, puyó d’ista localidat.
A primers d’a Sanmiguelada heba estau a contrata de pastors: feria vacuna d’o 12 de Setiembre de Biescas, y en a d’o l8 de noviembre ta bell rezagau. Qualques ganaders iban a “afirmar” a os pastors por as casas, yera o caso d’os tensinos, que de Sobremont y a Galleguera -a qualos habitants apodaban “guirrios”- quitaban os suyos pastors. En l’anyo 43 Antonio cobraba como rebadán 315 duros por temporada, a o siguient ya como mayoral en cobró 420.
“Si no t’espachaba la nieu -exposa sinyor Antonio- se saliba d’o 10 a o 20 de Noviembre, en a “tasca” s’enduraba dica Totz Santos, si nevaba antes, caleba baixar a os pinars y encara podeban tornar de nuevo a os altos. Una semana antes de partir se correban os praus d’o lugar, reservando un t’a vispra. Recuerda as nueitz en Aurín, Escusaguá, Monrepós, Mesón Nuevo, a Foz, Nueno, Hospitalé… Si istas aturadas reponedoras duraban un u dos días, se yera “estremando”, qualques mesones -confiesa Antonio- se guiaban por a filosofía que “a au de paso…”.
Istas alegres nueitz en os mesons, l’evocan l’anyo 1945, que o Mesón de Monrepós reuniba arredol d’o “fogaril” arredol de 30 personas entre pastors de cabanas y tratants que baixaban t’a feria de Santo Andrés de Uesca; en aquella fría nueit conoixió por primer vez a os “maquis”, pediban asilo, cena calient y orientación: por Belsué s’endrezoron t’o Plano. Aquell hibierno en Torralva d’Aragón tornó a coincidir con ells d’una forma curiosa: ell compartiba a mallata con un pastor de Murillo de Galligo, l’amo -que no se’n fidaba- marchaba todas as nueitz a adormir a o lugar; os guerrillers entabloron conversación con o suyo companyer, seducindo-lo t’a suya causa; con ells marchó sin dicir brenca a Antonio. O grupo ofrió enrestidas en Farlete y Alfacharín tenendo un triste final.
TRADICIONS PASTORILS.- O mundo rural siempre s’ha amostrau como un reservorio de tradicions ancestrals y dentro d’ell, o pastoril por a fuerte hierarquización que ha sufierto, ha guardau tradicions que se pierden en a nueit d’os tiempos.
Antonio no creye que as piedras foradadas por a Naturaleza y penchadas en a estrabilla, libren a las ovellas d’estar “modorras”. Iste costumbre que nusotros hemos visto por gran parte d’a montanya oscense, ell la vidó en Abizanda -allí estioron os de Aso evaqüaus t’a Guerra civil-.
En Sobremont, quan una ovella pariba y no chitaba a “esparria” -placenta-, le meteban atau a o lomo un buxo u un troz d’esparto; asinas d’ista traza a expulsaba.
Quan a una ovella le “fizaba” une gripia, se le practicaba con a navalla una cruz en o “braguero”.
De primavera quan o bestiar puyaba primo, l’abundant virolla d’a montanya “feba puyar a sangre”, as ovellas se meteban malas por o que caleba practicar-les un tallo en una vena debaixo d’o uello -“y a la meya hora yeran listas”-.
Antonio en os suyos refrans y sentencias sentidas a os suyos mayors tien a o millor “hombre d’o tiempo”:
“Si pa Candelera yes a o sol, pa la Virchen a o tizón”. “Si truena por Betés, no t’estes. Si truena por Aso, no faigas caso”. “Si puetz penchar o caldero en a punta d’a luna, ventolera segura”. “Si a luna ye de memoria, augua segura”. “Si veyes a boira apegada ta Utoría, augua a l’atro’l día”.
AVENTURAS EN OS PUERTOS.- Os puertos de Sobremont, Antonio les ne conoixe palmo a palmo, y en un inte m’arropa con os suyos toponimos: “Mallata Laguarre, Burrambalo, A Plana, Os Yerros, Plana Raya, Foyas Lacuna, Sarrataclau, A Facera, Trasapena, Valposata, A Punta as Canales, Icun, Punta A Cruz, Estacho Plano, Fuendefreda, Mallata Cubilella, Lera, A Selva, O Forondón, Mallata Lupons”.
Un pastor d’o Sobrepuerto (Imachen: Enrique Satué)
Hue l’alpinismo ye sofisticau, pero quántos pastors han feito azanyas sin garra material, remanindo dimpués en l’anonimato? Antonio un bueno maitín se trobó sin lenya y decidió de trepar t’a Penya d’o Gabacho “gogant” entre os puertos de Biescas y Acumuer, a picar un pin que i heba en a suya punta, y encara que o pino rodó t’a vertient oposada, a hombrada ya yera feita -“lo malo estió baixar-ie…”-.
En Sobremont encara quedan toponimos que evocan a viella fauna: “Pinar d’o lupo” en Yosa, “fuent de l’Onso” en Aso; manimenos l’animal que millor conoixe Antonio ye o sarrio, de verano de cabo ta quan se le’n amanan descaradament a o bestiar. Sabe d’o caso de cruces entre crabas perdidas y aquell, o resultau: “un cabrito que te las veyebas loco pa cullir-lo y metele a esquilla…”.
Muitas cosetas podría escuitar d’o sinyor Antonio, pero iste anyo si torna a “afirmar-se” t’Aso, charraremos d’a vida en istes puertos con mas tiempo, a o cubillar d’una viella cadiera.
I hai puestos perdius en o mapa que una siempre ha soniau visitar. En o mío caso, dende que tiengo memoria he quiesto viachar a Mongolia. Habió d’estar por bell reportache d’a 2, d’ixes que veyemos solo que quatro frikis. Siga por lo que siga, Mongolia m’ha pareixiu siempre un paraiso, un mundo paralelo an que os humans continan desplazando-se-ne a o ritmo d’o bestiar en busca de pastos y an que a chent vive en harmonía con l’entorno, aprofitando lo que a tierra les da, y tornando-le a ista solament o que ameneste.
A muita chent le resulta extranyo que sonee con puyar-me a un caballo y cabalgar a o paso d’o rabanyo en un puesto perdiu, con chent que fa servir un idioma que desconoixco, que amontan y desmontan casa suya en busca d’alimento t’os suyos animals, que beben leit de reno y que charran con as alicas. Con lo facil que ha d’estar ir-se-ne ta Nueva York, emplir os livianos con l’aire griso que vierten os tubos d’escape, caminar entre os empentons d’a chent, sentir-se una fornigueta entre tanto rascaciels, minchar una hamburguesa de dubdosa procedencia acompanyada d’una coca-coda light (tamién de dubdosa procedencia) y tirar l’envase a o sulero como si estase un elemento mas d’o mobiliario urbán…
O caso ye que debo estar un bicho raro, y por ixo me fascinan Mongolia y a relación d’as suyas chents con o suyo ecosistema. Un día descubrié a os ninos rata d’Ulan-Bator y empecipié a veyer que aquell país d’ensuenyo, yera de vez un mundo de contrastes an que no tot ye perfecto.
Fa poco un amigo me pasó una noticia publicada por a ONG Survivalen a quala se denunciaba a privación de cazar en a zona an que habitan os dukhas, un pueblo indichena de pastors nomadas d’a taiga de Mongolia, en declarar-se en 2013 aria protechida.
Chamán dukha preparando un ritual en o norte de Mongolia. (Fuent: Wikipedia)
S’estima que en l’actualidat i hai bells 500 dukhas, d’os quals, arredol de 200 continan estando cazadors – recolectors nomadas. Os dukhas viven en a taiga, en botigas de lona denominadas alaci y migran con os suyos renos, que les aduyan a tresladar-se y les proporcionan leit, pero que no sacrifican que en caso de necesidat extrema, u quan os animals son ta desvielle. Tamién recolectan trunfas y fruitos silvestres, y levan cheneracions cazando animals silvestres, seguindo, seguntes indica l’articlo de Survival“os suyos propios y estrictos regles que estableixen a cantidat d’animals que pueden cazar, asinas como quán y os puestos an pueden fer-lo. Istas normas guarencian que no se caza en exceso, sino solament acorde a las suyas necesidatz. A caza no ye ta ells solament una forma d’obtener virolla: ye una parte integral d’o suyo modo de vida”. Quan cazan, agradeixen y demandan sincusas a o esprito de l’animal por medio de rituals chamanicos, de vez que ofrendan parte d’a carne a o fuego, a la naturaleza y a os espritos antes de minchar-la.
Nina dukha chugando chunto a un reno. (Fuent: Imgur)
Mientras sieglos, os dukhas han viviu en harmonía con o medio, vivindo d’a tierra y mirando-se de no sobreexplotar os recursos naturals, asegurando a suya existencia t’as cheneracions venideras. Por ixo, iste pueblo nativo de Mongolia no entiende porqué o gobierno les vieda la caza, restricción ista que altera de raso a suya forma de vida nomada y que les obliga a abandonar os suyos costumbres y tradicions; amás, a privación ye “en nombre d’a conservación”. Resulta paradoxal, quan si s’ha conservau ixe paisache ye en gran parte gracias a os dukhas.
Fa malagana, no puedo definir-lo de garra atra traza, como historias similars se repiten por totz os costaus por a incapacidat de dos partes a posar-se y dialogar ta aconseguir entender-se y desembolicar politicas chustas que embrequen a os achents locals y aconseguir conservar patrimonios unicos. Pareixe que l’administración contina sin entender que as cosas no se solucionan imposando, sino charrando, y que si no explican a os dukhas os motivos d’a privación de caza, y si no escuitan d’istes as conseqüencias que tiene ta ells ista decisión, nunca no trobarán una solución viable que satisfaiga a todas dos partes.
Yurta d’una familia nomada en Mongolia (Fuent: Pixabay)
Me pregunto quan aconseguiré viachar ta Mongolia, y, mas que mas, qué habrá estau d’os dukhas quan i vaiga, continarán estando nomadas u los habrán convertiu ya en alcoolicos sedentarios?
En os zaguers tres decenios, o sector lacteo ha experimentau un intenso proceso d’achuste y transformación como respuesta a las politicas d’a Unión Europea, primero con a plegada d’as condutas y agora con a suya eliminación. O resultau ha estau a desaparición de multitut de ganaderías familiars, un incremento d’a grandaria y intensificación d’as vaquerías y l’adopción de nuevas formulas societarias. Cómo podemos abordar ista situación dende a sobiranía alimentaria? Nos capuzamos en iste tema ta empecipiar o debat entendendo-lo en toda a suya complexidat.
AS CONDUTAS LACTEAS Y O MERCAU INTERNACIONAL
Dica o pasau 1 d’abril, a Unión Europea establiba un limite maximo de litros de leit de vaca que cada Estau miembro podeba producir. O sistema de condutas prencipió l’1 de chinero de 1986, encara que a suyo implantación en Espanya se levó a cabo uns anyos mas tarde, y suposó a desaparición de milars de vaquerías, dau que, encara que o consumo en Espanya rondaba os 9 millons de toneladas, teneba asignau un volumen de producción de solo que 4,5 millons de toneladas, por o qual, podríanos dicir que se «obligó» a Espanya a importar a metat d’os lácteos que consumiba. O sistema de condutas levó a que as ganaderías que quereban creixer comprasen u logasen conduta d’atras ganaderías.
A chustificación ta eliminar as condutas por parte d’a UE ha estau a previsión que la demanda de lácteos a ran mundial s’incrementaría a un ritmo d’o 2 %, y as condutas se convertirían en un obstaculo t’o creiximiento d’as produccions en Europa. Manimenos, istas expectativas s’han visto truncadas en empecipiar a producir China a suya propia leit, cosa que fa dificil predicir as suyas futuras importacions, y con a decisión de Rusia de deixar de consumir leit europea con motivo d’o conflicto con Ucraína. Ista situación ha suposau una baixada de pres en orichen no solo que en Europa, sino tamién en atras zonas productoras como EE. UU., Nueva Zelanda u America Latina, que ha embrecau una baixada d’o pre d’o producto final t’o consumidor en buena parte d’o mundo. En o Estau espanyol ista caita d’o pre final ha estau minima en comparanza con a baixada de pres en orichen, ya que o pre en os establimientos de venda acumula una caita anual d’o 4,6 %, mientres que en orichen o descenso ye d’o 16,9 %.
Unatro elemento central ta entender a situación d’o sector en o nuestro territorio ye a distribución d’as ganancias. Mientres que en países como Canadá a producción se queda con un 54 % d’a marguin de beneficio, aquí as ganancias las reparten a distribución (que percibe entre un 60 % y un 90 %) y a industria. De traza que, finalment, qui ha produciu a leit no obtiene garra parte de dita marguin, ye mas, a ormino no se cubren nian os costes de producción.
A diferencia fundamental entre un modelo y unatro radica en a forma de tomar as decisions en cada Estau. En o caso de Canadá, i hai dos instrumentos esencials. A Comisión de Productos Lacteos d’o Canadá, ye una estructura central qualo obchectivo ye «ofrir a os productors eficients de leit y nata a posibilidat d’obtener una remuneración equitativa por o suyo treballo y as suyas inversions y guarenciar a os consumidors de productos lacteos una ofierta ininterrompida, suficient y de calidat». Ta ixo, existe en cada provincia una Chunta de Negociación de venda de leit componida por as ganaderías y o gubierno, quala competencia ye «a obridura y administración d’os continchents, a mancomunación d’os ingresos obtenius, a fixación de pres y o mantenimiento d’os rechistros de productors».
Istas Chuntas, an que a industria y a distribución tienen voz pero no voto, s’aseguran de cubrir os costes de producción, cosa por a quala no son necesarias as aduyas economicas. D’atra man, se mira que a leit sía consumida en a provincia d’orichen, con lo que ye mas facil que a producción s’adapte a la demanda y no calga buscar salida a un exceso de leit. Tamién ye important sinyalar que asinas s’empenta a economía d’a rechión y que en distribuir-se en circuitos cortos de comercialización no solament disminuyen os gastos por transporte, sino que tamién puede ofrir-se leit pasteurizada, de mayor calidat que a UHT, que ye a mas consumida en o Estau espanyol.
Mientres en Canadá s’aborda a regulación lactea con instrumentos estructurals, descentralizaus y con a participación central d’o sector productivo, en o Estau espanyol continamos funcionando a pur d’acuerdos puntuals seguntes cada situación. O pasau 23 de setiembre se sinyó en o Ministerio d’Agricultura, Alimentación y Meyo Ambient un alcuerdo lacteo que no estió emparau por todas dos organizacions agrarias mayoritarias, COAG y UPA, que represientan a o 70 % d’as ganaderías, pero sí por a industria y a distribución. Iste alcuerdo no incluye un pre minimo sobre a leit que guarencie cubrir os costes de producción, estimaus entre 34 y 38 centimos por litro de leit (de feito, o pasau mes d’octubre, o pre meyo estatal d’o litro de leit yera de 0,309 €, con que no s’aconsiguen os costes de producción). Fruto d’ixe alcuerdo lacteo se presienta un paquet d’aduyas de 20 millons d’euros, publicadas o 28 de setiembre en o BOE, destinadas a aquellas ganaderías que reciban menos de 0,285 € por cada litro. Tenendo en cuenta que son a industria y a distribución qui fixan os pres, en realidat l’aduya ye ta istas, que compran a pres por baixo de coste, y no t’as ganaderías.
A INDUSTRIA Y A DISTRIBUCIÓN VERSUS O MUNDO RURAL
Asinas que nos trobamos que, en os zaguers 30 anyos, o sector lacteo espanyol ha cambiau radicalment, pasando de tener capacidat ta producir toda a leit que consumiba a haber d’importar a metat d’os lacteos, desapareixendo d’ista forma multitut de vaquerías familiars. Amás, paradoxalment, a decisión actual d’eliminar as condutas ta que no i haiga limites de producción suposa un nuevo empentón a las torres intensivas, que mayoritariament buscan instalar-se en zonas cerealistas ta tener millor acceso a os piensos con os quals alimentan a os suyos animals.
Si a industria, por a suya parte, buscando a maximización d’os beneficios, tiende a centralizar encara mas as suyas compras en istas zonas de concentración de grans vaquerías, ta qué van a replegar-la en chicotas ganaderías d’as zonas tradicionalment productoras?
D’atra man, l’actividat ganadera tradicional ha estau siempre diversificada -se combinaba a producción de leit con l’hortal familiar y atras actividatz- mientres que en os zaguers anyos muitas vaquerías s’han tecnificau, aumentando y intensificando a producción a costa d’elevadas inversions en instalacions, maquinaria y conduta. O resultau ye una especialización productiva, convertir a producción de leit en a suya sola fuent d’ingresos. Alavez, agora que no viven que d’as vacas, qué pueden fer si ya no ye viable?
O feito que se sía favoreixendo una ganadería no ligada a la tierra y se sía acabando con un modelo tradicional a pur de pasto, implica no solament deixar de producir leit a menor coste, sino tamién de mayor calidat, pues a leit de vacas alimentadas con pastos y forraches tiene mayor conteniu d’acidos grasos insaturaus, que son mas beneficiosos t’a salut, y mas antioxidants. Ye dicir, ye una leit muito mas saludable, caracteristica que demanda o mercau, y mas sostenible dende l’anvista economica, social y meyoambiental. Isto ye especialment important si paramos cuenta que dende l’anyo 2000 o consumo de leit liquida en Espanya ha baixau un 30 %, prencipalment en beneficio d’as leitz vechetals, que son presentadas y percibidas como mas sanas.
Amás, a flora y a calidat d’o pasto varean seguntes a epoca de l’anyo, cosa que da a posibilidat d’ofrir una alta variedat de productos transformaus, prencipalment queso, d’una gran calidat tanto organoleptica como nutricional. En a medida que gana terreno a ganadería intensiva, os pastos, as praderas, y o paisache tal como lo conoixemos, irá desapareixendo, perdendo-se con ell a flora y a fauna locals y deixando d’estar un atractivo turistico.
Un d’os compromisos replegaus en l’alcuerdo lacteo ye a «promoción d’o consumo de lacteos espanyols». Pareixe una definición confusa y insuficient pues, como hemos visto, lo que tendremos en o mercau ye mas leit producida de forma intensiva a pur de pienso en buena parte componiu de soya transchenica, d’orichen brenca espanyol. Si realment se quiere incentivar o consumo y a economía locals, no s’habría d’achugar por aquellas vaquerías familiars que no solament producen leit de mayor calidat, sino que tamién cudian o paisache y fixan población en l’ixuplidau medio rural? No caldría primar que a industria pague un pre que cubra os costes de producción, dignificando ista actividat, frent a dar aduyas por o baixo pre que industria y distribución imposan? No será que o que quieren empentar son as vendas y os ingresos d’a zaguera parte d’a cadena enganyando a la población consumidora? Por qué no pensamos en politicas parellanas a las de Canadá an a parte productora ye en o centro d’as decisions?
Por si tot isto estase poco, con l’aprobación de l’Alcuerdo Transatlantico t’o Comercio y a Inversión entre os EE. UU. y a Unión Europea (TTIP), serán as grans granchas d’Oregón, con mas de 60 000 vacas alimentadas con piensos transchenicos y estimuladas con hormonas de creiximiento, as que ganarían o pulso a la nuestra producción.
Analisar cómo se ye abordando o sector lacteo en Europa ye un abanze de cómo s’irán abordando a resta de sectors agrarios. A tendencia ye globalizar cada vez mas o mercau de leit, empentando una ganadería con cada vez menos buenpasar animal, basada en materias primas kilometricas y con man d’obra barata, en cuenta d’achugar por una producción local, sostenible y que fixe población en as zonas rurals.
PASAU, PRESENT Y… FUTURO?
A ganadería tradicional ye una d’as actividatz que mas población fixa en o medio rural, pero tal como ye o panorama, quí va a querer incorporar-se? Si paramos cuenta en a falta de servicios, l’isolamiento a o que se sozmete a o mundo rural y as dificultatz ta encetar actividatz en o sector primario, ye normal que a día de hue solo que o 5 % d’as personas activas en l’agricultura y a ganadería sía menor de 35 anyos, y que un 33 % en tienga más de 65. Solament un 3,5 % de qui perciben a PAC tienen menos de 35 anyos.
O futuro d’a ganadería pasa por seguir aprofitando os recursos de l’entorno ta aconseguir no solament productos d’a maxima calidat, sino tamién a conservación d’un paisache ancestral que leva sieglos vivindo en harmonía gracias a la ganadería extensiva. A clau ye integrar un buen modelo productivo a chicota escala, diversificau y incorporar a transformación artesanal con a venda en circuitos cortos. Tot y que as administracions anteposan atros intréses a la sostenibilidad ecolochica y economica d’o nuestro medio rural, lo cierto ye que a ciudadanía cada vez ye mas conscienciada con una serie de valors relacionadas con o buenpasar animal, o medio ambient y a calidat d’os alimentos que consume.
Cal estar conscient que si hemos plegau dica aquí, ye en buena medida por a fuerza d’a gran industria y a suya influencia sobre as nuestras administracions. Cómo contrarrestamos ista poder? As movilizacions que istes meses s’han iu convocando por toda Europa contrimuestran que una articulación d’o sector productivo ye fundamental, sí, pero tamién en ye l’amanamiento d’iste t’a ciudadanía ta ganar a suya complicidat. Sin dubda, ye un tema que nos afecta independientment d’estar en o campo u en a ciudat.