Gracias, Cantabria

Articlo publicau o 31 de marzode 2016 en La Braña d’Eldiario.es Cantabria.

Pareixe mentira lo ascape que pasan os meses, o verano, l’agüerro, l’hibierno… Os días de placha, y os de nieu. A colección de memorias que se pueden acumular en a memoria. Pareixe ahiere quan, sin levar ni sisquiera 24 horas en Cantabria, me planté en una brienda que organizaban os, alavez, amigos d’un amigo d’un amigo, y que, prou que sí, acaboron estando amigos (pareixe una canta, pero ye asinas). En os primers cinco menutos ya advirtioron que no yera cantabra, “Se me nota muito l’acento?”, pregunté innocentment; a lo que me contestoron que no: “Ye que yes muit simpatica”.

Primero me pensé que yeran uns exacheraus, encara que no tardé en cambiar d’ideya, dimpués de parar cuenta que os comerciants no m’atendeban asinas porque me confundisen con bella persona que s’hese iu sin pagar, sino que se comportan asinas, como si les debeses bella cosa, siempre.

Manimenos, dimpués de siet meses y meyo vagando por istes lars, puedo asegurar que ye tot frontera. Que as chents de Cantabria van de duras, pero en realidat son mas tovas, y igual de dulzas, como la nocilla. Con tot y as alvertencias d’o “no t’adaptarás”, siento dicir que o clima y a chent son lo millor que tiene Cantabria. Pleve, sí, encara que no fa guaire frío, ni guaire calor, y tampoco no bufa aire fuerte.

Reconoixco que bella vez, dimpués de muitos días sin veyer o sol, remataba rebuznando como o personal d’as botigas d’o centro de Santander, pero solament alavez aprecias a machia de veyer una luga ubrir-se paso entre as boiras. Y o mar! I hai bella cosa mas relaxant que un paseo por a placha de nueitz? Y a chent… qué hese feito yo istes meses sin a chent que he conoixiu aquí? Con tot o que m’he rediu, tot o que he aprendiu, y tot o que he desfrutau…

Muito antes d’o que no asperaba, y sin tiempo d’emplir-me as pochas d’arena, l’aire m’empenta de nuevas a la tierra d’a qual partié. Me da muita pena deixar Cantabria, encara que soi tant atrapada a la suya costa, a las suyas cinglas, a os suyos praus, a las suyas vacas, a la suya cultura, a las suyas chents, que se que no tardaré en tornar-ie.

Un anyo antes de venir-ie, heba estau en Santonya de voluntaria en una torre, y ya me quedé enganchada a ista tierra. Agora, que he puesto conoixer-la mas a fundo, no puedo que estar agradeixida por tot o tiempo que he pasau aquí, y por toda a chent que m’ha aduyau en o camín. Ha estau, sin dubda, una d’as millors etapas d’a mía vida.

Cambeo os verdes praus cantabros, con as suyas tudancas, con as suyas vacas pintas; por as tierras de secano con as suyas rasas aragonesas y as suyas vacas pirinencas. Y encara que no abandono ista Braña, la visitaré con menos freqüencia, y me podretz trobar siempre en a mía mallata. Manimenos, i hai bella cosa que no cambeo por brenca d’o mundo: as amistatz que he feito en Cantabria, y que han feito que ista tierra signifique tanto ta yo. Sé que tornaré a la brisa y a la luna en a badía y que “por luen que me trobe, o tuyo faro siento brilar”. Gracias, Cantabria.

Fendo una gambada por Loporzano sin ganadería intensiva

APlataforma Loporzano SIN ganadería intensiva organiza o domingo 10 d’abril, una gambada por o territorio colindant a la localidat de Loporzano ta dar-lo a conoixer.

L’actividat prencipiará en a Ermita d’o Vinyeu a las 11 d’o maitín, y posteriorment se cruciará a carretera ta recorrer o Camín Natural d’a Plana, que nos levará a Santo Fertús. A excursión continará dica o nuclio d’Ayera, dende an s’endrezará a o conchunto arqueolochico de Piedra Mora.

Mas información en a pachina de Facebook d’a Plataforma Loporzano SIN ganadería intensiva.

LiBERTAt t’os ríos

Articlo publicau o 17 de marzo de 2016 en a sección La Braña d’Eldiario.es Cantabria.

Os zaguer Nadal habié de pasar a nueit de reis luen d’a mía familia. Asinas que os míos amigos vinioron a cenar ta casa mía y metiemos en un mueble d’o recibidor totz os regalos de l’amigo invisible. A yo me regaloron un zarpau de preciosas y enormes conchas arrocegadas por l’augua d’a mar dica a placha d’o Sardinero y que o mío amigo replegó ta yo. Tamién iba dentro d’o paquete un eixemplar de ‘Brañaflor’, libro de falordias y leyendas de Cantabria escrito por Manuel Llano: un eco d’a cultura que resiste a morir, como as olas que otilan dende as caracolas.

En o libro, una d’as historias que amaneixen ye a d’as Mozas de l’Augua, que “teneban en a frent una estrela d’a color d’as boiras quan o sol se’n va”, iban descalzas y vestiban con capas de filos de plata y d’oro. Totz os maitins, as Mozas saliban d’os ríos y d’as fuents, y en pisar a tierra, naixeban flors. Quan saliba o sol, tornaban a o suyo refuchio baixo l’augua.

Conta a leyenda que si belún plegaba en o momento en o qual as Mozas de l’Augua se replegaban y agarrapizaba una d’as flors, sería goyoso de por vida. Dicen, tamién, que a nueit mas corta de l’anyo a Moza saliba de l’augua acompanyada d’o Mozo, y que chuntos sembraban alfayas en o mont t’as pastoras, y que quan istas las trobaban, adquiriban o poder de curar con l’augua todas as malotías d’os suyos rabanyos.

Manimenos, se queixan os mayors que ya no salen as Mozas. Será por o mal que tractamos a os ríos, construindo presas ta impedir que pleguen en a mar y sían libres. Ista mesma semana, o pasau día 14 estió o Día Internacional d’Acción contra as Presas y por os Ríos, l’Augua y a Vida. A ideya de celebrar iste día surtió en 1997, en Brasil, mientras a Primer Trobada Internacional de Damnificaus por as Represas. Precisament hue fa chusto dos semanas que asasinoron a una muller en Honduras, Berta Cáceres, por esfender un río sagrau t’a suya comunidat d’a construcción d’una presa, por privar estar una damnificada mas d’a construcción d’as represas.

Y l’aconsiguió, por ixo l’atorgoron en 2015 o Premio Goldman de Medio Ambient. Quan matoron a Berta, firioron a unatro hombre, Gustavo Castro, que yera con ella salvando a Tierra de qui siembran muerte, y quala vida corre agora serio periglo, por a qual cosa quantas asociacions ecolochistas son replegando sinyaturas solicitando a o Gubierno hondurenyo a suya protección. Ahiere asasinoron a unatro hombre, companyero de Berta en a luita contra as presas y en esfensa d’os ríos.

Yo creigo que as Mozas de l’Augua ya no salen porque tienen miedo, y porque si salisen, ya no creixerían flors baixo os suyos pietz, sino que probablement esclatasen bombas que acabarían con ellas, como acaban con a vida d’innocents en Siria. U talment, en una d’istas, se quedoron engarcholadas en o fondo de bella presa y ya no pueden salir-ie. Porque encara que todas istas historias pleguen dende a marguin d’atros ríos, en a mesma Cuenca Hidrografica de l’Ebro i hai chents, como Os 8 de Yesa, que tamién recuerdan que antes saliban mullers de l’augua en a nueit mas corta de l’anyo, solament que allí les claman moras, y que agora s’enfrentan a penas de dica seis anyos y meyo de garchola por esfender o suyo lugar de cayer enfosau baixo un entibo sin sentiu, por privar que l’unico que salga de l’augua sía a torre d’una ilesia. Quánta chent ha perdiu ya as suyas casas, as suyas leyendas y as suyas memorias baixo l’augua d’un pantano?

Y ye que dezaga de l’augua d’os ríos, s’amaga muito mas. Como os sedimentos que plegan en a mar a traviés d’os ríos y que as olas arrociegan dica as plachas dando-nos arena, l’augua con a quala regamos las plantas que minchamos, l’augua que beben os animals y que bebemos nusatros… L’augua ye vida, muita vida y dengún no puede aturar-la. Y os ríos son, tamién, muita cultura. Por as Mozas de l’Augua, por Berta Cáceres, por as chents d’antes que entendeban a vida muito millor que qui manean a economía hue en día, y por seguir tenendo plachas en as qualas replegar conchas, o 14 de marzo, hue y siempre esfendamos os ríos, l’augua y a vida.

Charrazo en Zaragoza: A sostenibilidat d’a ganadería

A ganadería ha moldeau mientras sieglos l’ecosistema en o qual vivimos, dica convertir-se en pieza clave d’o mesmo. Manimenos, l’auche en o zaguer sieglo d’a ganadería intensiva ha meso en periglo a integridat d’o paisache d’o nuestro arredol. L’aumento d’a ganadería industrial, dependient de farmacos y piensos transchenicos y kilometricos, y a desaparición d’a ganadería extensiva, que aduya a conservar a biodiversidat y a aprevenir incendios, han accelerau a degradación d’o medio que habitamos.

Ta charrar d’istes dos modelos de ganadería y analisar o suyo impacto en o nuestro día a día, Amigos d’a Tierra Aragón organiza la charrada “A sostenibilidad d’a ganadería” con Lucía López Marco, autora d’o blog Mallata.com. L’evento tendrá puesto o viernes 1 d’abril en La Pantera Rossa (c/ Santo Vicente de Paúl, 28. Zaragoza).

Un anyo de Mallata

Hue fa un anyo que ista mallata se chitó lo morral a lo huembro y prencipió a transuar por o ret. Ha estau un trayecto muit emocionant, en o qual no han deixau de sumar-se-ie nomadas y en o qual no hemos aturau ni un inte de caminar.

Dimpués d’iste tiempo solament puedo dicir Gracias a todas as personas que fetz parte d’iste refuchio y dicir que isto ha estau solo que o prencipio y que queda encara muito camin por recorrer y muitas historias que contar 🙂

Dispertemos

Fa dos hibiernos tenié a suerte de poder escuitar en Zaragoza o testimonio de Donald Moncayo, lider indichena, y Pablo Fajardo, advogau prencipal d’o Caso Texaco y ganador en 2008 d’o Premio Goldman, premio que se concede anualment a defensors d’a naturaleza y o medio ambient, bella cosa asinas como o Nobel d’Ecolochía.

Ye dificil, dende a distancia, dende a piel de qui nunca no ha sentiu a chungla, de qui tiene auto, calefacción, de qui se ducha diariament con augua calient, y no se pregunta d’án sale ixa enerchía, entender as luitas por a vida que plegan dende l’atro costau de l’oceano y solidarizar-se con ellas. Pero ixe día la sala yera plena, repleta de uellos brillants, d’almas ubiertas y d’asperanza.

Yo heba iu allí con Manu y Teresa, que encara teneban en as pupilas a imachen verda d’a vechetación de Sucumbíos, y a memoria negra d’os testimonios de qui les charroron d’o dolor d’o petrolio; y con Miguel, que agora se troba descubrindo atras chunglas en o corazón d’America Latina. Creigo que aquella charrada nos fació recordar atras luitas d’aquí y d’allá: a d’os bolivianos en o TIPNIS, a d’os vecins d’Artieda, a d’o Bergantes… Nos recordó que somos fillos d’a Pachamama, a Mai Tierra, y que hemos d’honrar a Inti, o Dios Sol, encara que a comodidat d’os nuestros sofás s’encerrine en fer-nos ixuplidar qui somos y d’án venimos.

Mientras aquella tarde de febrero en o Centro Pignatelli, Pablo y Donald compartioron as horrors que a multinacional petrolera Chevron-Texaco heba provocau en a chungla amazonica, y as conseqüencias d’as suyas extraccions en as personas que astí viven. Nos amostroron cintas an que uns monstruos con sombrero texano afirmaban que a chungla yera astí ta esclatar-la, no ta que os humans convivisen en paz fendo parte d’ella, chustificando asinas a expulsión d’aquellas personas que, igual como os suyos devantpasaus, quereban seguir vivindo allí, conservando a suya cultura y as suyas tradicions. Lavando-se as mans de tot o mal que ha chenerau a petrolera en l’Ecuador. Tot en nombre d’o Dios Diners, que no entiende de Pachamamas, ni d’Intis, ni de respecto, ni de vida…

Pablo, emocionau, nos contó tamién como asasinoron a o suyo chirmán en confundir-lo con ell, y ye que sale caro esfender a tierra de qui quieren lucrar-se d’ella ta emplir as suyas pochas con sangre. Seguntes l’informe de Global Witness titulado “Quántos mas?“, l’anyo pasau asasinoron a 116 activistas d’o medio ambient, d’os quals “un 40 % d’istas victimas yera indichena y as prencipals causas d’a suya muerte estioron a industria hidroelectrica, a minería y l’agroindustria”. A investigación adhibe tamién que “Honduras ye o país mas perigloso per cápita t’os activistas ambientals y d’a tierra con 101 asesinatos entre 2010 y 2014”. Precisament en Honduras asasinoron o pasau 3 de marzo a Berta Cáceres, lider indichena y ganadora d’o Premio Goldman en 2015. A Berta la matoron por haber aconseguiu aturar a construcción d’una presa en o Río Gualcarque, sagrau t’o pueblo lenca, pus d’ell brota l’augua que beben y que aduya a medrar a las simients que les dan de minchar. Uns días antes Berta heba denunciau l’asesinato d’atros companyers y as menazas que sufriba. En una entrevista a Eldiario.es o pasau mes de chunio, Berta heba declarau que “os que refusamos istes prochectos somos menazaus, menazan as nuestras vidas, a nuestra integridat fisica y emocional, a d’as nuestras familias y comunidatz enteras, nos quieren negar a existencia como pueblos orichinarios. Vivimos en un ambient d’impunidat y de nula administración de chusticia”.

En l’asalto a la vivienda de Berta Cáceres resultó feriu Gustavo Castro Soto, miembro d’Amigos d’a Tierra Mexico, o Ret Mexicano d’Afectaus por a Minería (REMA) y o Movimiento Mesoamericano contra o Modelo Extractivo Minero (M4) y qualo testimonio puede estar crucial ta resolver os feitos escayeixius en a maitinada d’o pasau 3 de marzo, cosa por a quala a suya vida corre serio periglo. Dende Amigos d’a Tierra piden a o Gubierno Hondurenyo que reaccione de forma immediata contra os asesinos de Berta Cáceres y que protecha a Gustavo Castro, de vez que s’ha encetau una campanya de replegada de sinyaturas ta que proporcionen todas as medidas posibles ta guarenciar protección immediata a Gustavo Castro.

Encara que nos pueda pareixer que Honduras y Mexico son puestos leixans, as suyos luitas son tamién as nuestras luitas. Aquí tamién i hai victimas d’a esfensa d’o medio ambient, como os 8 de Yesa, que s’enfrentan a penas de dica seis anyos y meyo de garchola por oposar-se pacificament a o recrecimiento de l’embalse de Yesa. Amás, no podemos ixuplidar-nos que dezaga d’os megaproyectos que se miran d’acabar con os recursos naturals y que provocan grieus daños ambientals, i hai multinacionals extrancheras, muitas d’ellas espanyolas, como a interpresa Ecoener-Hidralia, que empenta la construcción d’una hidroelectrica en o Río Canbalam (Guatemala) a la quala s’oposan as comunidatz locals.

En aquella charrada en o Pigatelli, Donald Moncayo y Pablo Fajardo compartioron mesa con o tamién Premio Goldman, Pedro Arrojo, qui en l’anyo 2001 salió, igual como Berta, en esfensa d’os ríos, encabezando a luita contra o Plan Hidrolochico Nacional. O pasau 6 de marzo Pedro escribiba en a suya cuenta de twitter: “a tuya muerte, chirmana, no será en balde. A luita contina y continará mas fuerte”. Dende fa una semana a clamor d’os ríos plora o nombre de Berta y a suya voz se siente mas que no nunca recordando-nos as suyas parolas en a ceremonia d’entrega d’o Premio Goldman: “Dispertemos, dispertemos humanidat, ya no bi ha tiempo”. Dispertemos, porque a tierra y os ríos no son de dengún y quieren apropiar-les-ne.

Un mundo sin abellas

Articlo publicau o 3 de marzo de 2016 en La Braña d’Eldiario.es Cantabria.

Siempre m’han feito goyo os praus plagaus de flors, y tamién os que no tienen flors, pero sí tienen hierba. Os campos de cereals… Y m’aturo a pensar-lo y muitos d’os campos que veyeba en a mía infancia son hue edificios, poligonos u simplament son abandonaus… A tierra no tiene ya a valor que teneba antesmás, porque agora son os diners los que dan de minchar. A ormino me pregunto qué pasaría si de rapiconté no podesenos comprar virolla. Apreciaríanos alavez a valor que tiene a tierra?

Encara que, en realidat, no ye solament a tierra la que nos proporciona alimento: s’ameneste augua, simients y, entre atras cosas, abellas. Totz hemos sentiu bella vez aquella frase que le’n atribuyen a Einstein que diz que o día que desapareixcan as abellas, a os humans nos quedarán quatro anyos de vida. Y ye que as abellas, con a suya chicota grandaria, alimentan a o mundo, pues ye gracias a l’intercambio de polen, que os insectos tresladan dende as anteras d’una flor dica os estigmas d’una mesma planta u d’atras, que as especies vechetals producen simients y frutos.

Pero igual que no hemos sabiu valorar a tierra, no hemos pensau tampoco en a importancia que tienen as abellas en as nuestras vidas, por o qual no importó emplir os campos con plaguicidas, que enverenan a las abellas y perturban o suyo sentiu d’orientación; sembrar monocultivos extensivos (grans superficies an que solament se siembra una sola planta, que si no proporciona nectar y polen, obliga a las abellas a tresladar-se grans distancias. Amás, a falta de diversidat puede provocar que no troben totz os nutrients que amenesten); accelerar o cambeo climatico, etc…

Dende fa uns anyos, una nueva menaza mete en risgo a las abellas europeas, ye a Vespa velutina, comunament conoixida como avispón u viespra asiatica, una especie invasora orichinaria d’Asia que, por o que pareix, plegó en Europa por accident en un contenedor con productos horticolas procedent de China. Ista especie se propaga muit rapidament, s’estima que a una velocidat de 90-100 km a l’anyo, y s’adapta especialment bien en zonas con muita humedat, con poco contraste de temperaturas y con quantas cuencas hidrograficas, como, por eixemplo, a Cornisa Cantabrica.

O prencipal problema d’a viespra asiatica ye que s’alimenta d’especies autoctonas d’insectos, especialment d’abellas meliferas, por lo qual, en acabar con ells, disminuye a polinización y, por tanto, a producción de fruito, por la qual cosa nos deixa sin virolla, producindo amás grieus mals economicos en o sector apicola, fruticola y agricola.

Por ixo hue, chueves 3 de marzo, a Confederación en Esfensa de l’Abella en a Cornisa Cantábrica (CODACC) será en o Parlamento Europeu participando en a chornada ‘Encarando retos t’a supervivencia d’as abellas en Europa’, an no solament se charrará d’a molesta viespra asiatica, sino tamién d’os pesticidas neonicotinoides y d’as politicas de preservación d’as abellas. Amás, CODACC ha ninviau una carta a o Parlamento Europeu denunciando a falta de medios ta luitar contra ista especie invasora y pedindo medidas ta controlar a situación.

Probablement no será noticia en garra telediario, pero hue un grupo d’apicultors ye en Bruselas charrando ta que os humans podamos seguir minchando dentro de quatro anyos. Porque os apicultors no solament fan miel, sino que tamién aduyan a que siga habendo praus plenos de flors,aurons en as nuestras montanyas y virolla en os nuestros platos.