Si te dicen ovella negra…

Bella vez t’han dito que yeras a ovella negra en tono negativo? Pos  de seguras que qui te lo dició no yera pastor, por lo menos no yera un pastor aragonés, porque aquí as ovellas negras, que se conoixen como “martas”, son as que protechen a la resta y totz os rabanyos quieren tener-ne una.

Pero vaigamos china chana: Qué son as martas?

As martas son aquellas ovellas negras que no tienen ni un pelo blanco. Contan os pastors que “no se les puede fer sangre”, ya que son sagradas y si se les fa mal se pueden “carranyar” y trayer “a maldición t’o rabanyo”, asinas que no las escodan, como se fa con a resta d’ovellas ta facilitar l’amonta; ni se les ha feito nunca la marca d’a casa. Se diz que istas ovellas privan que caigan rayos a o rabanyo entre as tronadas, y tamién protechen a las ovellas blancas que se tornen “modorras” (termin baixo lo qual se conoixe popularment a las ovellas que tienen malotías relacionadas con o sistema nervioso). Antes mas, en as casas an naixeba bella ovella negra, heban de ceder-la a o rabanyo comunal, ta que protechesen a todas as ovellas d’o lugar.

Y… D’án viene ista creyencia que as ovellas negras protechen d’os rayos?

José Damián Dieste, en o suyo libro “Esquiras y estrelas” relaciona ista qualidat d’as ovellas negras con as culturas precristianas, en as qualas se creyeba que existiban os dioses d’a luz y os dioses d’a foscor, estando istes zaguers os que ninviaban as tronadas. Cuenta Dieste que en a cultura indoeuropea o dios Indra yera un d’os dioses d’a foscor, concretament o dios d’a tempestat y que o suyo símbol yera o rayo. Os dioses gregarios d’Indra yeran os Maruts, que significa “naixius d’a riseta d’o rayo”. Curiosament Marut y marta tienen a mesma radiz etimolochica, asinas que ye probable que en estar negras, l’imachinario popular las relacionase con os dioses d’a foscor y que les protecherían d’istes, cosa que les levó a baltizar-las d’ista traza.

A día de hue, encara se creye que as ovellas negras son protectoras?

Lo cierto ye que encara que os pastors de hue desconoixen l’orichen d’ista superstición, son muitos os que afirman haber comprebau ells mesmos como os rayos cayen en os rabanyos que no levan ovellas negras y cómo os que levan a lo menos una ovella d’ista color, nunca no son atacaus. Cuenta Rafael Andolz en o suyo libro “El Pirineo. Conta-me-lo, yayo” una anecdota d’un rabanyo en o que cayó un rayo y todas as ovellas muertas resultoron estar d’una casa en a quala no i heba garra ovella negra. Tamién menciona a un pastor que por no contar a todas as ovellas d’o rabanyo, se limitaba a contar solo que as negras, sabendo asinas que si i faltaba bella negra, i faltaría seguro bella blanca, pero que si i yeran todas as negras, i yeran seguro todas as blancas. O mío amigo Luis, pastor panticuto, diz que ell siempre leva a lo menos una ovella negra y nunca no ha cayiu un raydo en o suyo rabanyo. Pero como pareixe que no ye muit bien visto creyer en istas cosetas, ell diz que lo fa mas que mas porque quan deixa a o bestiar solenco en as montanyas, las troba mas facilment si i hai bella negra. Manimenos, a yo no m’enganya, yo se que las leva porque protechen a la resta d’o rabanyo, y preba d’ixo ye que as suyas ovellas negras no tienen ni un pelo de blancas.

Puede haber rabanyos enters d’ovellas negras?

Sí, de feito bi’n ha. Encara que en razas como a rasa aragonesa u a churra tensina, que son as razas mas comunas en as zonas an se’n consideran protectoras, a mayoría d’as ovellas son blancas, se dan qualques eixemplars que son completament negros (as martas), manimenos, existen en atras zonas razas que son completament negras. Ye o caso, por eixemplo, d’a merina negra. En qualques escritos d’a epoca romana se fa referencia a las ovellas que os romans se troboron quan plegoron a la parte meridional d’a Peninsula Iberica, y os eixemplars que describen cumplen con as caracteristicas racials d’a merina negra. Isto ye, a famosa ovella merina, en orichen, habría estau completament negra. Por desgracia, iste ecotipo d’a ovella merina ha iu disminuyendo en numero d’animals plegando a extinguir-se en Espanya y quedando solament eixemplars en Portugal. En l’actualidat, ista raza ye recuperando-se-ne, trobando-se eixemplars pastando en as oliveras d’a mesma ciudat de Caceres. O mayor rabanyo d’ista raza en Espanya se troba en Siruela (Badajoz), y amás d’en Extremadura tamién bi’n ha en Andalucía y Castiella y Leyón. Unatra raza que ye muit conoixida y que tamién tiene una variedat negra que se troba quasi en a desaparición ye a ovella manchega, con o leit d’a quala s’elabora o queso manchego. En l’actualidat no quedan que 15 rabanyos con ovellas manchegas negras, frent a os 158 en os quals i hai ovellas manchegas blancas.

Asinas que ya sabes, a proxima vez que te clamen ovella negra, les dices que con muita honor 😉

Mallata en Tierra de Barrenaus

O pasau 6 d’abril estiemos participando en o Programa Tierra de Barrenaus “Escribindo en aragonés” Dabi Anquela, autor d’o libro recientment publicau Punto seguiu, Tamara Marzo, una d’as autoras d’o fanzine feminista Mullers y Cordials. Ruben Ramos, periodista y ganador de dos premios Arnal Cavero por Vidas Crebazadas y A l’atro canto d’a buega, Lucía López Marco, autora d’o blog Mallata.com y Carlos “Barrenau” locutor d’o programa y autor d’o blog d’o mesmo nombre Tierra de Barrenaus. Podetz escuitar o programa a traviés de iste enlace.

Tierra de Barrenaus ye o solo programa en aragonés que s’emite en l’actualidat en Radio Topo, radio libre y independient zaragozana que podetz escuitar a traviés d’este enlace y en Zaragoza, amás, sintonizando a 101.8 FM.

Territorios Pastoreaus 2

Os proximos 27 y 28 de marzo se celebra en Zaragoza a segunda edición de Territorios Pastoreaus, organizada por a Fundación Entretantos y INTEROVIC, con a colaboración d’a Plataforma por a Ganadería Extensiva y o Pastoralismo y o EFNCP.

L’evento tendrá una doble siede, o luns 27 de marzo as sesions se celebrarán en a Sala Goya d’o Departamento de Desembolique Rural y Sostenibilidat d’o Gobierno d’Aragón, (Plaza San Pedro Nolasco, 7) mientres que o martes 28 de marzo serán en a Sala de Reunions d’a Feria de Zaragoza.

A chornada se centra en experiencias d’exito y buenas practicas en ganadería extensiva que contribuyen a la chestión y conservación d’os territorios rurals (y no tant rurals). En un formato achil, de presentacions cortas y espacio ta debatz, mas de vinte ganaders y ganaderas, tecnicos y personas d’organizacions vinculadas a la ganadería extensiva compartirán, a lo largo de totz dos días de sesions, numerosos prochectos y iniciativas.

As intervencions s’han organizau en cinco mesas tematicas, que abarcan aspectos muit diferents: a primera ye dedicada a la custodia d’o territorio y a ganadería extensiva, a segunda a compartir modelos de producción sostenible en ovino y caprino, a tercera ofrirá a visión dende as administracions publicas, a quatrena charrará d’a sostenibilidat de l’ovino y caprino y, finalment,a zaguera mesa será dedicada a os retz d’emparo a la ganadería extensiva y o pastoreo. Un programa muit completo que conta amás con l’aliciente de coincidir o suyo final con o prencipio d’a FIGAN 2017.

L’autora d’iste blog, Lucía López Marco, participará en a mesa 5 presentando a Plataforma por a Ganadería Extensiva y o Pastoralismo.

Puetz descargar-te o programa actualizau punchando en este enlace.

Ta inscribir-te en a chornada cal rellenar o siguient formulario.

Economía social y solidaria en o medio rural

Articlo publicau orichinalment en a Revista Sobiranía Alimentaria, Biodiversidat y Culturas, numero 27

En tierras aragonesas naixe en 2016 RuralESS, un colectivo de personas que achugamos por dinamizar o medio rural a traviés de l’emprendimiento y a economía social y solidaria (en adebant, ESS) como ferramienta de transformación t’os territorios.

Encara que no todas as personas que femos parte d’iste colectivo habitamos o medio rural, tenemos muit claro que o present y o futuro d’o nuestro entorno pasan por recuperar espacios y dinamicas que se troban luen d’a gran ciudat. En iste sentiu, veyemos en o medio rural una oportunidat de cambeo fundamental an que planteyar un modelo social y economico mas chusto, mas equitativo y mas sostenible. Ye aquí an a ESS nos proporciona o marco en o qual poder desembolicar istas relacions, ofrindo as ferramientas, os recursos y os espacios de trobada t’as personas que quieren fer as cosas de forma diferent.

Dende RuralESS hemos parau cuenta en que muitos d’istes ingredients ya existiban en o medio rural aragonés y que no caleba que «mezclar-los» (meter-los en común) ta que tot iste movimiento pasase d’estar un planteamiento alto u baixo difuso a una realidat palpable. Con ista analís somera d’a realidat rural, nos proposemos como colectivo aportar o nuestro granet d’arena.

[cml_meya_alt itz='1902']ruraless-02[/cml_meya_alt]
Taller en L’Ainsa. (Foto: RuralESS)

Primero queriemos compartir as nuestras reflexiones con atras personas d’o medio rural por medio d’un manifiesto y, con a finalidat de seguir creixendo y creyar ret, decidiemos organizar dos chornadas. As primeras tenioron puesto en Zaragoza, os días 15 y 16 d’aviento, y yeran dirichidas mas que mas a achents d’emplego y desembolique local, encara que contoron con a participación d’un grupo de personas de procedencia y condición muit diversas. Se planteyoron modelos de dinamización local dende os prencipios d’a ESS y teniemos a suerte de contar con a presencia de Daniel López, doctor en Agroecolochía, miembro d’Ecolochistas en Acción y parte de l’equipo impulsor d’o postgrau de Dinamización Local Agroecolochica d’a Universidat Autonoma de Barcelona. As segundas chornadas estioron en L’Aínsa (Sobrarbe, Alto Aragón) o 17 d’aviento. S’amanoron muitas personas con prochectos y con a voluntat de conoixer y tomar consciencia de que existen experiencias que se desembolican en o mesmo espacio y con uns prencipios muit similars, y surtioron un buen zarpau de propuestas.

Encara que os tasos meses que levamos d’andadura no son prou ta fer una valoración d’o camín recorriu, en RuralESS tenemos a sensación de que l’anyo 2017 promete empecipiar a meter en o centro a las personas a traviés d’o medio rural y d’a ESS.

Queremos un buen vivir t’os nuestros lugars, tu tamién? Si tiens intrés en istes temas, quiers conoixer mas u aduyar, no dubdes en meter-te en contacto con o nuestro grupo a traviés d’o correo aragonessrural@tutanota.com.

Tuberculosi y medio rural

Talment, si vives en a ciudat, u, encara que vivas en un lugar, si no tiens contacto con o mundo ganadero, no sabas que i hai una bacteria que ye metendo en risque a o medio rural. Ye a Mycobacterium bovis (M. bovis), mas conoixida como tuberculosi bovina, un bacilo estreitament emparentado con M. tuberculosis y con M. avium, responsables d’as tuberculosis humana y aviar respectivament.

Iste chermen ha existiu siempre y o suyo hospedador prencipal ye o bestiar vacuno, encara que ixo no significa que solament se trobe en vacas, sino que tamién ha estau aislau en humans, ovellas, crabas, caballos, cerdos, chabalins, ciervos, cans, gatos, rabosas, nurias, taixons, furons, ratas, esquiruelos, loiras, liebres, taboneros y gatos cervals d’entre atros. Isto ye, no solo afecta que a o bestiar, tamién a os animals salvaches.

Si ha existiu siempre, te preguntarás porqué ye metendo agora en periglo a o medio rural. A razón ye que entre os zaguers anyos se son producindo mas casos d’animals de grancha que dan positivo a la preba Pa detectar a tuberculosi bovina, y o motivo prencipal ye l’aumento d’a población de fauna salvachina. Cada vez i hai menos chent en o medio rural y tamién menos cazadors, ye dicir, que a fauna salvachina cada vez tiene menos “depredadors” que regulen a población, practica que s’ha desembolicau entre sieglos, y en haber menos chent en o medio rural, tienen mas territorio disponible. O problema ye que en haber mas población de fauna salvachina, ye mas dificil t’os animals trobar alimento, cosa por a quala s’amanan mas a las torres y a las zonas an se troba o bestiar. Ye cierto que a ganadería extensiva y a fauna salvachina siempre han interactuau, pero ye agora, a causa d’iste aumento demografico d’os animals salvaches, quan mas se son amanando os zaguers a os primers.

A tuberculosi bovina se controla en todas as ganaderías realizando una preba individual a cada animal. En Espanya, seguntes o programa nacional de saniamiento ganadero, s’exiche o sacrificio de l’animal que haiga dau positivo en as analises de tuberculosis. Manimenos, no se fan prebas, por razons obvias, a la fauna salvachina, asinas que encara que una torre sía libre d’a bacteria, o contacto con os animals salvaches puede producir que a malotía amaneixca en una ganadería sana. A vía prencipal d’infección ye a respiratoria, ye dicir, a alentar as goticulas infectadas que un animal enfermo ha expulsau. Un animal enfermo, puede propagar a bacteria a traviés d’exudaus provenients de lesions especificas (como abscesos, fistulas u ulceras), y tamién a traviés d’as feces, secreciones nasals, leit, orina, sangre, secreción vachinal y esperma. Por o que un solo individuo puede aplegar a muitos.

Una vez entendiu o funcionamiento de Mycobacterium bovis, querrás saber cómo ye metendo en periglo a os nuestros lugars. A ganadería extensiva ye l’actividat que mas población fixa en o medio rural, ya que requiere de belún que sía de contino pendient d’os animals, pos istes, como os humans, amenesten minchar y beber totz os dias, y amás, s’enferman, paren… asinas que amenesten de minimo una persona que les cudie. A ganadería intensiva tamién fixa población, solo que en estar tot muito mas automatizau, s’ameneste de menos man d’obra. Seguntes qualques estudeos, por cada emplego que creya a ganadería intensiva, se’n destruyen tres. Atras actividatz desembolicadas en o medio rural como l’agricultura, tamién fixan muita población, manimenos, en no amenester d’ixe ficacio permanent, cada vez i hai mas chent que se dedica a l’agricultura que vive en ciudatz u lugars grans en cuenta d’en a localidat an se troban as tierras suyas. O turismo, que tamién ye una d’as prencipals fuents economicas d’o medio rural, gosa chenerar emplego en epocas muit concretas, asinas que en finalizar a temporada, a chent torna t’as ciudatz. D’atra man, o saniamiento ganadero ye levando a o sacrificio a rabanyos enters por dar positivo a M. bovis, con o que muitas familias se son quedando sin o suyo medio de vida. Si a ganadería extensiva, como s’ha comentau, ye a que fixa población en o medio rural, y, amás, proporciona importants servicios ecosistemicos, si se sacrifican rabanyos enters por a presencia d’animals positivos a T. bovis, alavez, quí quedará en os lugars? Y, si obligan a desapareixer a os productors d’alimentos, alavez, qué mincharemos?.

O pasau viernes, Nel Cañedo Saavedra, ganadero asturiano, publicaba en o suyo perfil de facebook o video que compartimos en iste post. Una gravación plena de razón y de rabia. D’a rabia que produz o saber que son destruindo a profesión mas bonica que existe, a de pastor, una d’as mas antigas y, sin dubda, a que mas ha feito ta moldear os ecosistemas que nos rodean, asinas como en a transmisión d’a cultura popular; a rabia que produz saber que son acabando con o medio rural, con tot o que suposa.

Otru atropellu más. ( En sofitu de Fidel, ganaderu de Cabuérniga, ultraxáu pola administración)

Publicado por Nel Cañedo Saavedra en Viernes, 10 de febrero de 2017

La ovella que pare en febrero, ni ovella, ni corder

Ista mazada ye una d’as qualas amaneixen replegadas en o libro “Refranes ganaderos Altoaragoneses” de José Damián Dieste Arbués, y estió recopilada en Abay (comarca d’a Chacetania, Uesca). Atras mazadas similars que tamién amaneixen en o libro de Dieste son: Febrero, mala ovella y mal cordero, anotada en Larrés (Alto Galligo, Uesca) y si no por chinero y febrero, qualsiquiera sería ganadero, de Rodellar (Somontano de Balbastro, Uesca).

Sin dubda os tres fan referencia a la estación mas dura ta l’actividat pecuaria, l’hibierno. A falta de pastos y a mala calidat d’os pocos que se troban en ista epoca de l’anyo, fan que a ovella parida no tienga tasament leit pa amamantar a la suya cría, asinas que, si as pocas enerchías que obtiene de l’alimentación las destina pa la producción d’ixa poca leit, succede que ni a ovella tiene prou fuerza pa salir ella entabant, ni con a poca cantidat de leit que da puede alimentar a o cordero. Por ista razón, a sabiduría pastoril montanyesa advierte de mirar d’agrupar as paricions en primavera, quan o pasto ye muito mas abundant y rico en nutrients, y se puede guarenciar o que as ovellas podesen producir prou leit pa que os corderos salisen entabant. Actualment, dau o baixo pre que os productors obtienen por o cordero, a mayoría d’as ganaderías ovinas no pueden conformar-se con un solo parto a l’anyo, asinas que se planifican pa tener tres partos en dos anyos u cinco partos en tres anyos. Isto suposa un mayor gasto en l’alimentación pa quitar entabant a las ovellas y os corderos d’a parición d’hibierno (cubiertas d’agosto-setiembre, quan os días ya son mas curtos), y obliga a aduyar a inducir o estro a las ovellas que se quieren cubrir de primavera, quan os días son mas largos, y que parirán ta comienzos de l’agüerro.

Sobre a mazada si no por chinero y febrero, qualsiquiera sería ganadero, indica no solament a dureza por a qual pasan os animals que paren en ixa epoca, sino o rabanyo en cheneral, y, en conseqüencia, o pastor. A falta d’alimento obliga a fer un mayor gasto en alimentación y a guardar forraxe y heno p’a estación hibernal. En ista epoca, os animals son estabulaus a mayor parte d’o tiempo, asinas que ye mas facil que contraigan malotías respiratorias y/u dichestivas, con o que a persona encargada d’a ganadería, ha d’invertir mas tiempo en cudiar d’o bestiar.

Si conoixes bella mazada ganadera relacionada con o mes de febrero u con l’hibierno, puetz compartir-lo en comentarios 😉

Chornadas Culturals de l’Asociación Cultural Erata

Ista semana se celebran en Biescas (Uesca) as Chornadas Culturals que organiza l’Asociación Cultural Erata con a colaboración d’o concello d’a localidat.
O martes 3 de chinero se presentará o nº12 d’a Revista Erata, s’entregará a distinción Erata a l’Asociación Mallau, Amigos de Susín, por o suyo treballo en a conservación d’o patrimonio cultural, historico, artistico y patrimonial d’iste lugar d’a comarca de l’Alto Galligo y se presentará l’audio-libro Siente, testimonios de aquel Pirineo, d’Enrique Satué.

Entre a tarde d’o día 4, s’entregarán os premios d’o II concurso de fotografía d’as Jornadas de Orquideoloía y Flora pirenaica de Biescas, y se presentará o libro Puentes históricos de Huesca, cuenca del río Gállego, por o suyo autor, Adolfo Castán.

As chornadas finalizarán o sabado 7 de chinero con a entrega d’os premios de l’IX concurso de fotografía de la Feria de Otoño, a presentación d’o documental Ordesa y Monte perdido, un siglo como Parque Nacional d’Eduardo de la Cruz y Amalia Sesma, y una cena de socios y amigos.

L’Asociación Cultural Erata treballa pa la promoción, estudeo y divulgación d’o patrimonio material y immaterial d’o municipio de Biescas y de tot o Pireneu y, dende fa anyos, protagoniza quantas actividatz culturals y relacionadas con a difusión d’iste ambito en a suya zona d’influencia.

Totz os actos tendrán puesto en o Centro Cultural Pablo Neruda de Biescas y prencipiarán a las 20h.

Transuancia y cambeo climatico

Articlo publicau o 21 d’aviento de 2016 en o Blog d’o Ret Scientifico Remedia.

Fa poco estié visitando o Parque Nacional de Cabañeros, una muestra d’a defesa y a selva mediterrania. Allí, en metat d’a defesa, una se plega a ixuplidar que ye en Ciudad Real y se transporta t’o Serengeti entre que a vista se pierde seguindo a pista a un d’os muitos ciervos que no aturan de pasar d’un costau a unatro. A defesa, a gran ixuplidada, ye o ecosistema humanizau mas sostenible d’o mundo. Un medio moldeau por uns rabanyos que agora tienen viedau pisar ixa finca de Cabañeros a la quala un día dioron forma. A mía tornada a la realidat tenió puesto quan escuité a o educador ambiental decir que “aquí dinantes baixaban de cabanyera, y as canyadas reals soriana y segoviana pasan muit amán”. No podié privar activar-me de bote y boleyo y preguntar-le si ya no baixaban transuants t’as fincas proximas, a o que me respondió con una mirada extranyada, como si charrase de pantasmas, y d’a suya boca salió un “transuants? agora? Ixo fa muito que s’ha extinguiu”.

[cml_media_alt id='1792']Rebaño trashumante en los alrededores del P.N. de Monfragüe (Cáceres).[/cml_media_alt]
Rabanyo transuant en a redolada d’o P.N. de Monfragüe (Caceres).

Qué pena! De verdat, qué pena que no sabamos recordar y que no sabamos valorar as cosetas buenas que encara tenemos, con a finalidat d’empentar-las y recuperar-las. O que mas me duele, ye que pareixe que ya dengún no recuerda aquellas imachens que se facioron virals a zaguers d’a pasada primavera, quan un rabanyo transuant, que yera fendo nueit amán d’a ciudat de Uesca, s’escapó sin desvelar o soneyo d’o suyo pastor y prenió a urbe. Aquellas ovellas no feban que o que levaban fendo dende feba sieglos: seguir o camín dica os pastos de verano. Manimenos, aquella imachen, curiosa pa la mayoría, se fació viral y sorprendió a qui daban por extinguida ista actividat.

En fa no guaire, en octubre, os rabanyos de cabanyera tornoron a estar protagonistas en totz os medios, ista vez por cruciar Madrit, y atrayioron a chents que s’amanoron a mirar-los pasar mientres meteban rumbo ent’os pastos d’hibierno.

[cml_media_alt id='1793']Mapa de las cañadas reales españolas[/cml_media_alt]
Mapa d’as canyadas reals espanyolas. Fuent: pastos.es

En o Libro blanco de la Trashumancia, se define a mesma como “una forma d’actividat ganadera extensiva, consistent en o desplazamiento estacional d’o bestiar pa l’aproveitamiento alternativo d’a diversidat de feners en o momento optimo d’a suya producción, determinau iste por as caracteristicas fisicas y climaticas d’o territorio”. Iste sistema se leva practicando en a Peninsula Iberica dende fa 7.000 anyos (Cursach, 2003) y tiene un impacto muit positivo en o medio ambient, ya que, d’una man, en desplazar-se o bestiar en busca d’o suyo alimento, se reduz o consumo de piensos, con o que se minimiza o gasto de combustible (tanto en o transporte, como en a producción de l’alimento). D’atra, qualques estudeos replegan que en Espanya cada ovella transuant fa treslau diariament d’arredol de 5.000 simients y abona o terreno por o qual pasa con mas de 3 kg de fiemo, y, amás, cada vaca aporta qualques 50.000 simients y 30 kg de abono, a lo largo de 20 Km. diarios de recorriu. U, o que ye lo mesmo, cada rabanyo de 1.000 ovellas u de 100 vacas transuants dispersa mas de 150 millons de simients y 100 toneladas de fiemo, a lo largo de mas de 500 kilometros entre os suyos desplazamientos d’arredol d’un mes por as canyadas (Garzón, 2012).

[cml_media_alt id='1797']Pastoreando a finales del invierno en Torrecilla de Valmadrid (Zaragoza)[/cml_media_alt]
Pastoreando a zaguers de l’hibierno en Torrecilla de Valmadrid (Zaragoza).

Manimenos, ista actividat ye en decadencia, estando cada vez menos os rabanyos que se desplazan por a peninsula iberica imitando os movimientos que istas especies realizaban antes de no estar domesticadas. Seguntes una investigación realizada en a Universidat d’Alcalásobre o estau d’a s cabanyeras en Lión, ista actividat amuestra una alta valor de sostenibilidat tanto en a dimensión ecolochica como en a productiva, a causa d’a conoixencia sobre os agroecosistemas d’os pastors transuants, que permite fer servir y mantener a productividat y a composición d’os pastos de montanya. Manimenos, dito estudeo conclui que istos pastos han sufierto un proceso d’abandono, con serios cambeos en a suya integridat y coderencia ecolochicas; “estando l’Administración qui ha chugau un paper important en iste proceso en empentar politicas agrarias d’intensificación y no emparando a trashumancia” (Velado y Gómez Sal, 2016).

[cml_media_alt id='1795']Vacas aprovechando los pastos estivales en el Puerto de Gavín (Pirineo Aragonés).[/cml_media_alt]
Vacas aprofitando os pastos estivals en o Puerto de Gavín (Pireneu Aragonés).

En o Cuaderno de la Trashumancia nº 06: Pirineo Aragonés, s’apunta a que belunas d’as causas d’o “brutal descenso” d’a cabanyera entre o sieglo XX son relacionadas, d’una man con a “crisi cheneral d’a sociedat tradicional” y d’un atra con “problemas especificament pecuarios”. Sobre istos zaguers, se sinyala a propia producción, en haber estau considerada a transuancia por qualques tecnicos como “un estorbo pa optimizar os resultaus d’una explotación pecuaria racional”, alegando que os animals de cabanyera son sozmetius a “un rechimen alimenticio irregular” y que “o ciclo reproductor no puede adaptar-se pa proporcionar corders a o mercau quan iste los demanda”. Tamién s’indican problemas relacionaus con os pastos, como l’ausencia u escasez d’augua en qualques puertos de montanya, as malas comunicacions, ausencia de cubillars pa o bestiar, a desaparición que i habió entre uns anyos d’o bestiar equino, necesario en toda rotación d’os pastos; o choque con os intréses turisticos y os pres, entre atros. As “incomodidatz d’o viache trashumante” son unatra causa replegada, asinas como l’ausencia de pastors (Pallaruelo, 1992).

[cml_media_alt id='1796']Rebaño pastando en los alrededores del P.N. de Monfragüe (Cáceres)[/cml_media_alt]
Rabanyo pastando en a redolada d’o P.N. de Monfragüe (Cáceres).

Sin dubda, l’abandono d’ista actividat se debe a multiples causas, pero o que ye claro ye que ha ocasionau “grieus conseqüencias ambientals como a desertización y a no recheneración d’o arbolau, que afectan, mas que mas, a especies tant sensibles como o lince iberico, l’aliga imperial, l’aliga perdicera, l’aliga blanca, a voleta, a avutarda, o sisón, l’aliga azul u a las arias d’hibernada de cientos de millons d’aus migradoras europeas, como milanos reals, grullas, avefrías, chorlitos, palomas torcaces, petirrojos, u currucas” (Cursach, 2003). En l’actualidat quedan pocas familias transuants, por o que resulta imprescindible empentar ista actividat pa, entre atras cosas, protecher os ecosistemas ibericos y mitigar os efectos d’o cambeo climatico.

REFERENCIAS

Cursach, B. (2003). Trashumancia: preservar una tradición milenaria. Conservación d’a Biodiversidat por meyo de practicas tradicionals. Ambienta: A revista d’o Ministerio de Meyo Ambient, (21), 59-66. Disponible en: http://www.mapama.gob.es/ministerio/pags/biblioteca/revistas/pdf_AM/AM_2003_21_59_65.pdf

Garzón, J. (2012). Importancia d’a trashumancia en Espanya pa conservar a diversidat biolochica en Europa y mitigar o cambeo climatico. Disponible en: http://www.pastos.es/pdf/adaptacion%20A O%20CAMBEO%20CLIMaICO%20POR MEYO DE%20A%20TRASHUMANCIA%2030.01.pdf

Ministerio de Meyo Ambient y Meyo Rural y Marino (2012). A trashumancia en Espanya. Libro blanco. Disponible en: http://www.pastos.es/pdf/libro%20BLANCO%20DE%20A%20TRASHUMANCIA.pdf

Pallaruelo, S. (1992). Quadernos d’a Trashumancia, nº0 6: Pireneu Aragonés. ICONA, Madrit. Disponible en: http://www.mapama.gob.es/es/desarrollo-rural/temas/politica-forestal/vias-pecuarias/num_1a o12_vias_pecuarias.aspx#pa0

Veilau Alonso, Y. y Gómez Sale, A. (2016). The current status of transhumance systems in the province of León (Spain), towards a multi-dimensional evaluation. In: Uptions Méditerranéennes, Série A, 116, p. 63-67. Disponible en: http://om.ciheam.org/om/pdf/a116/a116.pdf

Dinamización local y metodolochías participativas ta la Economía Social y Solidaria en o medio rural

As cosetas son cambiando y cada vegada nos femos mas conscients d’ixo. Cada día son mas as personas que quieren vivir en o medio rural, cada día naixe una nueva iniciativa que achuga por atras valors con as qualas chenerar economía y cada día son mas os prochectos que se desembolican de traza participativa.

Con iste espacio d’intercambeo de sabers y experiencias queremos que a Economía Social y Solidaria y l’Agroecolochía sían conceptos cada vegada mas cercanos, de vez que aprendemos y experimentamos ferramientas y metodolochías participativas con as qualas replegar y plasmar as necesidatz d’as personas y os territorios an se desembolican os prochectos que levamos a cabo.

Por iste motivo, va a tener puesto en Zaragoza en o Centro de Documentación de l’Augua y d’o Medio Ambient (Pº Echegaray y Caballero, 18) os proximos 15 y 16 d’aviento o curso gratuito “Dinamización local y metodolochías participativas pa la Economía Social y Solidaria en o medio rural”, impartiu prencipalment por Daniel López, doctor en Agroecolochía y parte de l’equipo impulsor d’o postgrau de Dinamización Local Agroecológica d’a Universidat Autonoma de Barcelona. Ista formación ye endrezada fundamentalment a tecnicos y achents de desembolique local, miembros d’asociacions y sindicatos agrarios, concellals, activistas, etc.

Si t’intresa participar, ye necesario que replenes iste breu formulario d’inscripción.

Programa:

Chueves 15:
9:30: Recepción participants y presentación
10:00: Qué ye a Economía Social y Solidaria (ESS)?
12:00: Conceptos sobre Dinamización Local Agroecológica (DLAe)
13:00: Retz Alimentarios Alternativos como trobada entre l’Agroecolochía y a ESS
14:00: Chenta
16:00: A participación en procesos de sostenibilidat pa o sector agroalimentario
17:00: Disenyo de procesos de Dinamización Local Agroecolochica

Viernes 16:
9:00: Actors especificos en o Desembolique Rural Participativo. Conflictos y alianzas
10:00: Tecnicas y claus metodolochicas en a DLAe
12:30: Aplicabilidat d’ista propuesta metodolochica Por án seguir treballando?
13:30: Avaluación

Pa mas información, puetz ninviar un email a administracion.aragon@cerai.org, u trucar a os telefonos 976 59 97 11 | 652 42 21 96

Igual tamién ye d’o tuyo intrés a trobada ‘Atras formas d’emprender en o meyo rural’ que tendrá puesto en L’Aínsa o 17 d’aviento. Pa mas información, puncha aquí.