Presentación en Zaragoza d’o libro ‘Vocabulario pastoril d’as Cinco Villas’

O proximo domingo 9 de setiembre se presentará o libro Vocabulario pastoril d’as Cinco Villas, de Chusé Serrano y publicau por Boira, en a VII Feria d’o Libro Aragonés. A presentación tendrá puesto a las 18h. en l’andador Vinte d’Aviento (Parque d’a Aljafería, Zaragoza).

En o libro, bilingüe aragonés-castellán, se replegan parolas y expresions relacionadas con l’actividat ganadera en as Cinco Villas, que l’autor ha iu recopilando a lo largo d’os anyos que leva treballando como albeitar en ista comarca zaragozana, asinas como historias relacionadas con o pastoralismo en a zona.

Con a publicación, se mira de reconoixer a qui continan vivindo en o medio rural, l’esfienden, y aduyan a conservar una parte importantisma d’o nuestro patrimonio cultural immaterial, como ye a luenga aragonesa.

O libro se puede conseguir dende qualsiquier punto d’a Peninsula a traviés d’iste vinclo.

Entre a VII Feria d’u Libro Aragonés, se presentarán atras publicacions y tendrán puesto diversas actividatz ludico-festivas. O programa completo d’a chornada se puede consultar aquí.

IX Feria Aragonesa d’a Biodiversidat Agricola

Iste cabo de semana (d’o 7 a o 9 de setiembre) se celebra en o municipio zaragozano de Torres de Berrellén a IX Feria Aragonesa d’a Biodiversidat Agricola, que un anyo mas organiza o Ret de Simients d’Aragón en colaboración con asociacions d’a localidat.

As actividatz programadas son relacionadas con a cultura rural agricola y os saberes tradicionals, destacando la charrada sobre o desembolique y potencial economico, ambiental y social de l’hortal periurbano, y a mesa d’experiencias sobre a oportunidat de cambeo que nos ufren os alimentos locals para o desembolique rural y a sostenibilidat.

O sabado se ferán diferents tallers practicos y ludicos d’empeltz, extracción de simients, recetas con melón y tallers infantils d’ecolochía y reciclache. Tamién se i presentarán os resultaus de diversos asayos agronomicos y i habrá un café-tertulia con agricultors.

Entre a tarde-nueit se podrá desfrutar d’una muestra de folklore tradicional, actuacions y o concierto d’os grupos Ual·a (Barcelona) y In Absenta (Torres de Berrellén).

O domingo se celebrará o “Mercau agroecolochico y d’artesanía, i habrá intercambeo de simients, o taller de recuperación de sabers “Cómo grillar y sembrar simients de melón” y a mesa de sabios agricultors. A chornada finalizará con una degustación de productos locals.

Para descubrir o municipio de Torres de Berrellén s’ha programau una visita teatralizada o viernes de nueitz, y o domingo de maitins una rota senderista dica a desembocadura d’o río Xalón.

D’atra man, s’habilitará una zona d’acampada de baldes pa acullir a las personas asistents a l’evento. En a plaza d’o Concello s’instalará entre tot o cabo de semana una mesa informativa y d’acullida a os participants pa inscribir-se en as actividatz.

Asinasmesmo, siguen ubiertas as inscripcions a o mercau artesanal y agroecolochico que tendrá puesto o domingo 9 de setiembre de 10h a 14h en a plaza d’o Concello (plaza Juan Pablo Bonet), en o qual se dará prioridat a os productors artesans, agroecolochicos y de proximidat.

O programa completo d’a Feria puede consultar-se aquí.

As vacas que aturoron o cambeo d’hora

Setiembre ha plegau pa muitos a deshora, y con o molesto son d’o despertador como banda sonora. Talment sía per ixo que la Unión Europea haiga aprofitau istos días pa quitar d’o calaxo lo recurrent debat sobre la desaparición d’o cambeo d’hora y haiga dau a conoixer os resultaus d’una enqüesta feita mientras o verano por l’executivo comunitario, en a quala lo 84% d’as personas consultadas deciba estar a favor de no seguir cambeando a hora cada agüerro y cada primavera.

Encara que actualment totz os países europeus cambian puntualment d’hora pa aprofitar millor a luz solar, no siempre fuo asinas, y entre un tiempo Suiza no cambiaba d’horario pa lo verano. A razón? As suyas vacas! Resulta que as ganaderías suizas argumentoron que o cambeo d’horario alteraba enormement os costumbres d’os suyos animals, veyendo-se disminuyidas a cantidat y a calidat d’a leit d’as suyas vacas.

Manimenos, en 1981 o Consello Federal Suizo imposó l’horario de verano pa aliniar-se con a resta de países europeus, tot y con as queixas d’os ganaders. Si finalment s’apreba un solo horario pa tot l’anyo en a Unión Europea, ye muito probable que os suizos tornen a seguir los pasos d’os suyos vecins. Alavez sabremos si las ganaderías suizas teneban razón y as vacas dan mas leit en no cambiar a hora. 😉

El Colletero

Iste maitín, m’he trobau una grata sorpresa quan he ubierto lo correu. Teneba un email d’una vecina de Nalda que heba trepuzau en o ret con un articlo d’o blog, y me ninviaba información sobre El Colletero, una entidat creyada en l’anyo 2000 y empentada por as mullers de Nalda como asociación sin animo de lucro ta dar respuesta a las necesidatz d’emplego y de servicios que viven como comunidat rural. Naixe a partir d’a propuesta d’as mullers de Panal y con o suyo acompanyamiento (PANAL: Asociación t’a Recuperación y Promoción d’o Patrimonio de Nalda y o suyo entorno). Se creya ta aconseguir un desembolique sostenible y en igualdat d’o lugar de Nalda, asinas como ta satisfer as necesidatz que presentan as personas d’iste territorio rural.

Son desembolicando distintos prochectos, actividatz y accions que podetz consultar en a suya pachina web  www.elcolletero.org

As nuestras razas autoctonas: una d’as claus de l’adaptación d’a ganadería a o cambeo climatico?

Articlo publicau orichinalment o 12 de chulio de 2018 en o Blog d’o Ret Scientifico Remedia.

En o verano de 2014 estié de voluntaria en una torre de vacas de leit en Cantabria. Un día, entre o muigo d’a tarde, amaneixió por astí un sinyor d’abanzada edat que heba estau ganadero. No se cómo, se metió a charrar-me d’Hormaechea. Yo no sabeba quí yera l’hombre d’o que me yera charrando. O mío interlocutor se levó as mans a la cabeza y farfalló que con una choventut tant inculta o mundo solament podeba ir a pior.

Read more

Sorteu por o 3º anniversario de Mallata

A prencipios de marzo d’iste anyo fació tres anyos d’a naixencia d’iste blog. Entre unas cosetas y atras ha estau imposible celebrar-lo antes, y como ye millor tarde que no nunca, con motivo de l’anniversario de Mallata imos a sortiar un eixemplar d’o libro ‘Cabalero. Un viello pastor d’o Pirineo‘ (podetz leyer mas sobre iste libroaquí) dedicau por o suyo autor Enrique Satué.

Cómo participar-ie?

Se i puede participar a traviés de cualsiquiera d’os siguients retz socials fendo totz os pasos que s’especifican contino:

Una mesma persona podrá participar-ie con diferents cuentas y en os tres retz socials.

Condicions

  • O libro se ninviará solament dentro d’o territorio estatal.
  • Puetz participar dica o domingo 8 d’abril a las 14 horas.
  • S’anunciará quí ha ganau en os retz socials de mallata y en o blog o domingo de nueitz.
  • PREMIO: Un eixemplar d’o libro ‘Cabalero. Un viello pastor d’o Pirineo’ dedicau por o suyo autor Enrique Satué.

IV Feria de consumo responsable y de cercanía

O proximo domingo 8 d’abril se celebrará en Alcalá de Moncayo (Zaragoza) a IV Feria de consumo responsable y de cercanía, organizada por o Grupo de consumo Moncayo en colaboración con Criando Girasoles, o Concello d’Alcalá de Moncayo, o Concello de Tarazona y a Comarca de Tarazona y o Moncayo.

As actividatz prencipiarán a las 10 h. con un mercau que durará dica las 14 h. Mientres tot o maitino bi habrá paradetas de productors d’a zona, amás de chuegos pa los mas chiquetz, o taller “planta as tuyas propias flors”, “pincho de producto local” en o bar d’o lugar y s’aprenderá a fer rosquillas con productos ecolochicos.

A las 12 h. Txus Cia, d’infusions “Josenea” ferá la charrada “Infusiones ecológicas”. A las 14.30h. se ferá una chenta d’alforcha y posteriorment, a las 16.30h. se presentará o libro “A fabla de Moncayo” de Dabi Lahiguera Albericio.

As luengas rurals se refuchian en o rete

O 21 de febrero se celebra o día d’a luenga materna. Iste anyo, a Organización t’a Sciencia, a Educación y a Cultura (UNESCO) ha trigau como tema d’o Día o de Preservar a diversidat lingüistica y promover o plurilingüismo ta emparar os Obchectivos de Desembolique Sostenible.
Y como blog bilingüe y rural, no podeba deixar pasar por alto iste día, no cal ixuplidar que as sociedatz rurals tradicionalment han chugau un papel muit important en a transmisión lingüistica, especialment en o caso d’as luengas minoritarias, de feito, muitas d’ellas son precisament minoritarias porque o suyo emplego s’asociaba a chent rural por as sociedatz urbanas que quereban desvincular-se d’os lugars y tachar a tot o que veniba de dillá d’a urbe como bella cosa negativa y a erradicar.
En o caso d’Espanya, as luengas menos charradas (l’astur-leonés con totz os suyos dialectos -cantabru, asturianu, llionés, estremeñu-, y l’aragonés) que casualment son as solas no oficials en a Peninsula Iberica, s’han conservau gracias a la transmisión oral en o medio rural. En sociolingüistica, s’entiende por luenga minoritaria a un idioma que en una comunidat ye utilizau por un chicot numero d’usuarios.
En a Era Dichital en a qual vivimos, as luengas han dau o blinco a internet, y en ell han trobau un buen cubillar ta guarenciar a suya pervivencia, metendo en contacto a hablants de distintos puntos (y a ormino de distintas luengas) y tamién facilitando l’acceso a diferents recursos, como libros, mosica y… blogs!
Asinas que hue, ta celebrar o plurilingüismo iberico, y ta reivindicar tamién a importancia que o medio rural ha teniu en a conservación d’ista riqueza, me fería goyo compartir diferents blogs en luengas minoritarias:

Lláscara

Sin dubda, un d’os míos blogs favoritos ye Lláscara, o blog de Veru Álvarez Cachafeiro, a qui tenié a suerte de conoixer fa bells anyos en Malianyo (Cantabria). En o suyo blog, Veru nos traye posts disponibles tanto en asturianu como en castellán y en anglés, sobre ecoturismo, medio rural, sostenibilidat y educación ambiental, entre atras cosetas. Seguntes l’Academia d’a Llingua Asturiana, una LLÁSCARA puede estar:
(1) “Una piedra que asoma en o goso y que no ye suelta”
(2) “Piedra lisa y plana”
(3) “Piedra que cuartea facil”
(4) “Terreno componiu por un tipo de piedra que cuartea facil”
Veru nos conta en Lláscara que “ista parola ha dau puesto a quantos toponimos a lo largo d’a rechión asturiana, metendo de manifiesto como a naturaleza, a cultura y a tradición son muit relacionadas entre ellas. Iste nombre sintetiza un sentimiento d’amor a un territorio, y una voluntat de divulgar no solo que o patrimonio natural, sino tamién o cultural, como as tradicions, a mosica, o folklore, a mitolochía, a gastronomía, l’agricultura y ganadería, y atros saberes populars. Lláscara ye un rincón an retrobar-nos de nuevas con as nuestras radices y defender totz os aspectos que fan solo y autentico a un territorio. Un espacio an tornar a estar indichenas d’os nuestros lugars y aldeyas”.
Podetz leyer o suyo blog en asturianu aquí, y en castellán en iste enlaz.

Mugu

Iste mes se publicó o primer articlo en Mugu (molsa en cántabro), a columna en El Diario Cantabria de Raúl Molleda, referent d’a cultura popular cantabra, reconoixiu estudioso d’o patrimonio lingüistico autoctono y gran naturalista. Seguro que con ell podetz descubrir un idioma quala existencia muitos desconoixebatz, de vez que aprendetz una ripa de curiosidatz, porque d’as parolas de Raúl Molleda siempre s’aprenden cosetas. Ta acceder punchatz aquí.

Sociolochía

Sin dubda, l’aragonés ye un buen eixemplo d’idioma minoritario que ha trobau o suyo cubillar en internet. Existen quantos blogs que usan ista luenga, y dende iste mes de febrero podemos desfrutar d’un nuevo espacio, Sociolochía, o blog an o sociólogo Ánchel Reyes escribe sobre sociolochía rural en aragonés y an tamién comparte articlos sobre ista tematica d’atros companyers. Podetz fer-le una golladeta aquí.

Cuyu pan esgarras?

Porque o estremeñu tamién s’escribe, y Ismael Carmona García, profesor y escritor, lo contrimuestra con o suyo blog, que agora se troba “aturau”, asperemos que temporalment. Un blog muit interesant an descubrir ista preciosa luenga mientres leyemos y descubrimos paisaches, lugars y costumbres, y que en orichen naixió ta divulgar qüestions gramaticals d’o estremeñu. Podetz leyer-lo aquí.

Hue, y totz os días, leigamos y divulguemos as nuestras luengas minoritarias (y minorizadas), emparemos-las, y luen de refusar a qui las charran, empentemos a expresión, en as suyas diferents formas, en istes idiomas. Porque como rezaba un pegallo fa anyos pa fomentar o trilingüismo en Aragón, a diferencia nos fa unicos.