Mala leit

Articlo publicau en eldiario.es Cantabria o 29 d’octubre de 2015.

Reconoixco que as matematicas nunca no estioron o mío fuerte, pero ye que por mas que foi numeros, no me salen as cuentas. Talment lo que aprendié mientras a carrera sobre nutrición animal y fisiolochía sía mentira u puet estar que existan formulas machicas que aconsigan que as vacas produzcan leit sin alimentar-se. No’l sé, pero leigo as aduyas publicadas en o BOE o pasau 28 de setiembre, y no entiendo brenca. O Gubierno espanyol destinará un fondo de 20 millons d’euros ta, suposadament, paliar a crisi d’o sector lacteo. Manimenos, solament podrán “beneficiar-se” de ditas aduyas aquellas ganaderías que reciban por cada litro menos de 0,285 euros. Ye dicir, no s’aduya a os productors, sino a la industria láctea, que ye a que mete os pres.

[cml_meya_alt itz='956']Explotacion-ganadera-Cantabria_EDIIMA20151026_0664_5[/cml_meya_alt]

Talment a culpa sía mía, que falté a clase o día que explicoron a formula machica, pero que belún m’explique qué beneficio quita un ganadero que vende o litro de leit a ixes pres, si ha de pagar o pienso, o forrache, l’albeitar, a luz, l’augua… Ixo sí, por o costau d’a industria y d’os intermediarios as cuentas me salen. A verdat ye que de cabo quan me foi una gambada por o corredor d’a leit UHT y por as neveras d’a pasteurizada d’o supermercau, y me meto de mala leit, no puedo privar-lo, pero belún s’aprofita d’os consumidors y d’os productors, y dengún no fa brenca.

A leit ye l’alimento mas completo que existe dende o punto de vista nutricional, y gracias a las subvencions podemos adquirir-la a pres muit por baixo d’os costes reals de producción. En Cantabria, amás, existen iniciativas que permiten a compra directa de leit a os productors, y a pres por baixo d’os d’os supermercados: mientres que comprar 1,5 litros de leit pasteurizada a ganaders cantabros cuesta entre 1,20 y 1,40 euros, en o supermercau o pre ye entre os 1,60 y 1,70 euros. I hai maquinas expendedoras por tot Cantabria, y mesmo ganaders que fan distribución a domicilio.

Os ganaders cantabros son os mas afectaus por a crisi d’o sector lacteo, entre atras cosetas, por a falta de cooperativas. Ye necesario alcorzar distancias entre productors y consumidors y dar valor adhibida a iste producto. Ye necesario que visitemos explotacions ganaderas y conoixcamos de primera man un d’os prencipals pilars economicos de Cantabria. Si o sector lacteo s’afoga, nos afogamos totz.

Refirmar a producción artesanal ye refirmar a biodiversidat

[cml_meya_alt itz='948']mountain-951569_1920[/cml_meya_alt]

Fauna, flora y praus verdes con vacas son bellas cosas que a chent aspera trobar arredol d’un Parque Nacional, encara que no solo que ixo, os turistas tamién buscan en istes paraches productos unicos que levar-se con ellos. Amás, a transformación artesanal ye una forma de dar valor adhibida a la producción agroganadera, y de fixar población en zonas rurals desfavorecidas, ye dicir, que si un ganadero en cuenta de producir leit, transforma ixa leit en queso, u en cuenta de vender lana, vende dreitament tapabocas, a valor d’ixe producto puya, d’atra man, fa que os productors no sían tant dependients d’os pres d’o mercau.

Manimenos, a día de hue, iste tipo de producción ye limitada en Aragón, ya que as exichencias que se piden son as mesmas en o caso d’una producción artesana que d’una gran industria. Dende a Fundación t’a Conservación d’o Quebrantahuesos (FCQ) y o Concello de L’Aínsa-Sobrarbe consideran que ye necesario que o Gubierno d’Aragón regule a producción artesanal alimentaria y aplique criterios de flexibilización sin cuestionar as exichencias en materia de seguranza alimentaria, dau que, sinyalan, “no ye razonable que o disenyo y explotación d’una quesería artesanal haiga d’atender a requisitos y exichencias propiament industrials”.

Con a finalidat d’aconseguir desembolicar ista actividat en Aragón, a FCQ y o Concello de L’Aínsa-Sobrarbe mantenioron una reunión o día 21 d’octubre una reunión con o Consellero de Desembolique Rural y Sostenibilidat, en a quala le proposoron aconseguir l’aprobación institucional y politica d’una lechislación sobre artesanía alimentaria vinculada a explotacions agricolas y ganaderas en Aragón.

Ixa malotía cronica clamada despoblación rural

Articlo publicau en Arainfo o día 24 d’octubre de 2015.

Encara ye de nueitz, pero o gallo ya ha empecipiau a cantar. Leva toda la vida escuitando-lo -no a o mesmo, sino a toda la saga de gallos que han habitau o gallinero de casa dende que él naixió-, y agora, no lo suporta mas: día que canta o gallo ye día que sigue vivo. “Qualsiquier día le retuerzo lo cuello”, se piensa, pero sabe que seguirá amaneixendo, y que, en realidat, o lugar ye ya prou silencioso como ta rematar con o zaguer resquicio de vida que i queda. Le cuesta acceptar que os pocos que i quedaban s’haigan muerto, y encara siguen en o prau a caixa, a banqueta y a siella, agora estricallada, an que pasaban as tardes sin tartir, pero en companyía.

Lo triste d’ista historia ye que ye real, y lo pior, ye que ye una historia que se repite en muitos lugars, infectaus por o virus de l’exodo rural, ixa malotía cronica a la quala garra gubierno para cuenta, asperando, por o que pareix, a que un día o problema haiga desapareixiu, como por arte de machia. Pero lo nuestro meyo rural ye tant delicau que ya no i quedan bruixas ta fer conchuros que solucionen o problema, amas amas, si en bella cosa ye lider Aragón, ye en lugars abandonaus: en son tantos, que ni sisquiera se tiene datos oficials sobre quántos son, encara que se sabe que superan os docientos.

Si as autoridatz no meten remedio de forma immediata, ixa zifra no tardará en duplicar-se, y con cada lugar que se pierda, perderemos parte d’a nuestra cultura y un troz d’a historia, amás de tot o treballo que mientras cheneracions s’ha invertiu en construir un futuro. No somos conscients d’o papel que chuga o meyo rural en o mantenimiento d’o paisache y d’a biodiversidat. Remero un ganadero que me diciba “yo soi ganadero, sí, pero mas que mas soi chardinero d’o mont, y o mont ye de totz”. Luego no i habrá chardiners en os nuestros monts, y perderán l’aspecto que tienen hue. S’emplirán d’arbustos y matorrals, desapareixendo asabelas especies de flora y fauna, y no tendremos paisaches que admirar. Cal reconoixer o papel que chugan as mullers y hombres que habitan en o meyo rural, ixes heroes y heroinas que conservan unas valors que en as ciudatz s’han perdidas.

O medio rural ofreix muitismas oportunidatz, no siempre ligadas a la tierra, pero ye necesario que as administracions den igualdat d’oportunidatz a os habitants d’as zonas mas desfavoreixidas y, sobre tot, que les den voz y voto a la hora de desembolicar iniciativas que den vida a os lugars. A ormino, dende as urbes s’ixuplida que sin mundo rural, no i habría mundo urbano.

Mullers rurals d’o mundo, unitz-tos

Articlo publicau o 17 d’octubre de 2015 en Arainfo.

O pasau chueves 15 d’octubre, se celebró o día d’as mullers rurals, ixas treballadoras invisibles que alimentan o mundo. Manimenos, con tot y con o treballo y a responsabilidat que cargan a diario sobre os suyos hombros, y encara que represientan una quatrena parte d’o conchunto d’a población mundial, son as grans ixuplidadas. De feito, ni sisquiera en o suyo día aconsiguioron colar-se en as portiadas d’os periodicos ta recordar a o mundo que as suyas mans dan calor a o marguinau medio rural.

A verdat ye que me quedo sin sangre en a pocha cada vez que veigo o machismo cheneralizau d’a sociedat en a quala vivimos, y como lo patriarcau ye encara mas fuerte en l’ambito rural. Iste verano lo sufrié en as mías propias carnes, quan m’excluyoron d’un proceso de selección d’un emplego d’albeitar por o solo feito d’estar muller, asinas me lo fació saber a telefonista –que yera muller- “ye que queremos que sía hombre”, me dició, y me quedé chelada. Contino sin entender qué extranya relación i hai entre o cromosoma Y y dar asistencia veterinaria en una grancha de gallinas. Pero por desgracia, ye una cosa cheneralizada. Siempre pensamos en hombres quan pensamos en ganaders u en agricultors, y quan a prensa trepuza con una muller que se dedica a istas qustións, a entrevistan como si estasen debant d’un feito insolito que no se sabe quán tornará a repetir-se. L’asombro ye encara mas accentuau si a muller se dedica a la ganadería: como si una femina no podese quitar a pastorear a las ovellas u levar una explotación ganadera por o simple feito d’estar muller.

Manimenos, a ONU sinyala que en os países en vías de desembolique as mullers rurals represientan o 43% d’a man d’obra agricola y producen a mayor parte d’os alimentos disponibles. Amás, cal sinyalar que o 76% d’a población mundial que se troba en situación d’extrema pobreza vive en zonas rurals. Si todas ixas mullers s’unisen ta plantar cara a las inchusticias que padeixen, si decidisen declarar-se en vada, y no tenésenos mica ta minchar, alavez, o mundo veyería que no somos brenca sin ellas, y que son muito mas presents d’o que dengún no prexina.

Cal un empoderamiento d’o medio rural, que dixe d’estar subordinau a las necesidatz urbanas, y que as decisions que le afectan, dixen d’emitir-las qui nunca no ha pisau o campo, dende uns estudietz muit pinchos y centricos, en ciudatz muit grans, dende an que, a penar d’as grans finestras, ni sisquiera s’intuyen os hortals, ni os tractors, ni se siente cantar a os gallos anunciando l’amaneixer. Pero ixe empoderamiento rural no será sin l’empoderamiento d’as mullers. Porque nusatras somos a sistole que fa latir a tierra.

Sin mullers no bi habría medio rural

[cml_meya_alt itz='924']woman-538425_1280[/cml_meya_alt]

Remero que quan cursaba en a facultat l’asignatura optativa Patolochía d’a nutrición de grans animals y de grancha, o profesor nos contó en una d’as clases que en as explotacions d’ovino en as qualas treballaban mullers, l’indice de mortalidat d’os corderos yera muito menor, ya que yeran mas pendients d’encalostrar-los, dar-les o biberón quan a mai no los amamantaba, y deseparar-los malas que i heba bell caso de diarreras. “Talment siga por l’instinto maternal”, nos diciba, u talment, simplament, que se toman mas en serio o suyo treballo.

O caso ye que a muller ha estau siempre a gran ixuplidada, en o medio rural y difuera d’ell. Siempre dezaga d’os hombres, y siempre con todas as fayenas dencima. Quan facié o estudeo sobre Etnoveterinaria d’a Vall de Tena y Tierra de Biescas, a mayoría d’as mullers mayors a las qualas entrevisté, deixaban que estasen os hombres qui charrasen, y, si a un caso, si veyeban que ells no yeran dicindo bella cosa que ellas sabeban, se les eslampaba d’a boca bella parola. Quan contino les preguntaba mirando-las a ellas y exclusivament asperaba a suya respuesta, niervudas, me diciban, “que te’n diga ell, que’n sabe mas, que ha estau siempre en o campo”. Manimenos, son as mullers as que nos han transmitiu o patrimonio cultural y gracias a qui s’ha conservau.

[cml_meya_alt itz='925']woman-671909_1280[/cml_meya_alt]

Tot y que siempre sían ells qui den a cara, en qui pensamos quan charramos de ganadería y agricultura, os que salen en os reportaches y en as entrevistas, y, muit a ormino, os que tienen a lo suyo nombre a explotación agraria; son as mullers as que s’han feito cargo d’a casa y as que han criau a os fillos. As que saliban a levar a chenta, se feban cargo de l’hortal, d’os animals que i heba en casa, as que, amás, treballaban en o campo siempre que i caleba. Ye mas, i hai qui ta recolectar bellas fruitas no contracta que mullers, por estar mas cudiadosas. Lo mesmo pasa en bellas ganaderías, an que no se fían que de mullers ta muyir a las suyas vacas.

Son as mullers qui fixan población en o medio rural y le dan continación. En definitiva, as que dan vida a un entorno ixuplidau y moribundo.

Gracias, mullers rurals. Totz os días habrían d’estar o vuestro día.

Chornadas sobre Agricultura Labradora de Montanya

[cml_media_alt id='914']Affiche_colloque_montagne2015[/cml_media_alt]

Los próximos 5 y 6 de noviembre se celebrará en Ax-les-Thermes (Midi-Pyrénées) el simposio europeo “Jornadas sobre agricultura campesina de montaña”, organizada por la Confederation Paysanne de l’Ariège y la Confereration Paysanne National.

En el encuentro se hablará del papel y y los retos de la agricultura familiar de montaña, y se compartirán experiencias entre distintos agricultores montañeses, tanto franceses como de países vecinos. Por otro lado, se desarrollarán cinco talleres temáticos, en los que participará, entre otros, la Escola de Pastors de Catalunya, que tratarán el papel de la agricultura en la montaña, las producciones no pastorales, la valorización de los productos, el futuro del pastoralismo y la instalación-transmisión. Estos talleres permitirán el intercambio y desarrollo de propuestas. Además, se visitarán varias fincas para poder conocer la realidad del sector sobre el terreno.

El ministro de Agricultura francés, Stéphane Le Foll, y numerosos funcionarios electos, han asegurado su presencia en el debate y el intercambio durante los dos días que duran las jornadas.

Para participar, sólo hay que rellenar este formulario.

A Europa que chuga con a virolla

Articlo publicau orichinalment en Arainfo o día 10 d’octubre de 2015.

Quan viviba en Cochabamba (Bolivia), una vez estié con uns amigos en un supermercau d’a zona norte d’a ciudat. Yera un supermercau endrezau t’a clase alta, a o estilo d’os hipermercaus europeus. Fendo una gambada por os corredors, m’aturé mientras un rato largo en o d’os lamins. I heba nutella, tabletas de chicolate… y atras delicias que feba tiempo que no veyeba. A que mas me trucó lo ficacio, estió a leit condensada, y no porque trobase a faltar a suya sabor, sino porque yera increyiblement barata. Lo mas curioso ye que yera holandesa. Cómo podeba costar 1€ una lata de leit condensada importada d’os Países Baixos? Reconoixco que me fació escaldafríos y por a mía ment se redamoron os litros y litros de leit que Nestlè, y atras multinacionals, vendioron en forma de leit en polvo a países latinoamericans y africans dimpués de l’accident nuclear de Chernobyl en estar viedau o consumo d’iste producto contaminau en Europa.

Muller muyindo vacas en una explotación de vacuno de leit en Europa.
Muller muyindo vacas en una explotación de vacuno de leit en Europa.

Manimenos, a leit condensada que yo tenié entre as mías mans no yera prohibida en Europa, simplament, yera altament subvencionada por a Unión Europea gracias a la Politica Agraria Comuna (PAC) y por ixo teneba un pre de venda tant baixo. Pero ta entender isto, primero, cal conoixer un poquet mas sobre a mas famosa de todas as politicas europeas. Resulta que a PAC naixió en o sino d’una Europa de postguerra, en a quala, a producción agropecuaria se i heba visto disminuida y l’abastecimiento d’alimentos yera en periglo, en uns anyos de grans migracions d’o campo t’a ciudat. Con iste panorama, no i habió mas remedio que desembolicar medidas que favoreixesen a producción agricola, guarenciando un suministro estable a os consumidors, ta ixo, caleba tamién asegurar uns pres elevaus a os agricultors. As medidas estioron tant eficaces, que a UE no solament aconsiguió a suya autosuficiencia alimentaria, sino que, en os anyos 80, o problema pasó a estar a sobreproducción y a solución remató estando exportar l’exceso de productos d’orichen agroganadero a tercers países.

En iste punto ye an se crucea a historia d’a PAC con a d’a mía leit condensada, y an prencipian os problemas y una historia muit turbulenta. Resulta que a la UE no le fa goyo tirar a birolla, pero tamién da la casualidat que os países en vías de desembolique producen alimentos muito mas baratos que no los europeus, asinas que si Europa no quiere tirar cantidatz inchents de birolla tiene dos opcions: producir menos u vender-las a un pre muit inferior a o de producción a tercers países, y Europa opta por a segunda. Ista decisión provoca en os países receptors una disminución d’a producción local (porque os agricultors no pueden competir con os pres tiraus d’os productos subvencionados europeus) y, de vez, grans desplazamientos de labradors ent’as ciudatz.

Ta guarenciar a producción local, qualques países optoron por protecher a os suyos agricultors metendo arancels a la importación de productos europeus, pero Europa respondió menazando a aquells países que tractasen d’impedir as importacions europeas con perder os prestamos y as aduyas en materia de cooperación que les da a Unión Europa, obligando-les d’ista traza a comprar alimentos europeus y perdendo a suya autosuficiencia.

Puede resultar curioso que, manimenos a sobreproducción, a UE siga subvencionando os productos agricolas ta competir con países an que os costes son mas baixos, y, con tot y con ixo, no protecha d’a mesma traza a atros sectors que desplazan as suyas industrias a tercers países ta abaratar os costes de producción. O que pasa ye que o sector primario ye primario por bella cosa, quiero dicir, que plegau un momento d’escasez u de guerra, en o qual os países zarrasen buegas, podríanos sobrevivir sin una ripa de cosas, pero no podríanos sobrevivir sin birolla. Diz a frase popular “piensa malament y encertarás” y, si pensamos malament, resulta que a UE ye aconseguindo que muitos países sían dependients d’ella en materia agroalimentaria. Resulta que os efectos de que un país zarre buegas a la venda de productos europeus (como pasó l’anyo pasau con o veto ruso) implica t’a UE tener una gran cantidat de producto por o qual ha pagau grans cantidatz ta producir-lo y a o que no puede dar salida. Manimenos, d’o revés, as conseqüencias son muito mas nefastas. Si a UE zarrase de bote y boleyo a venda de productos agricolas a un país a o que ha obligau a estar dependient d’ella, se veyería afectau por a fambre, dau que a mayoría d’os suyos productors han abandonau as labors agricolas y habrían d’empecipiar de zero en a producción, o qual levaría un tiempo dica l’autosuficiencia y no podrían guarenciar l’abastecimiento d’alimentos a toda la suya población.

Dos mullers muyen una vaca en una grancha de vacas leit en Bolivia.
Dos mullers muyen una vaca en una grancha de vacas leit en Bolivia.

En Bolivia, o sector lacteo local se mira d’asomar a cabeza en un país en o qual no i hai tradición de consumir iste producto y an que Perú y Europa intentan imposar-se. Ta rebelar-me contra a leit condensada europea, decidié pasar-me a o mate de coca, de producción y tradición local y emparar a os ganaders y agricultors bolivianos que luitan por vivir d’a suya tierra. Pero i hai países en situacions muito piors que Bolivia, an que os suyos labradors son cansos de luitar, y han abandonau a ixada por o fumo d’as grans ciudatz. Países condenaus a depender d’Europa, dica que en Europa digamos ‘prou’.

De totz os movimientos especulativos que se mueven a o nuestro arredol, probablement o mas cruel sía o de l’alimentación. No sabemos brenca d’os alimentos que consumimos, y no sabemos brenca d’os alimentos que subvencionamos, porque a PAC, que suposa un 40% d’o presupuesto d’a UE, la pagamos totz.

I Feria Agroalimentaria ‘Feito en Liebana’

[cml_meya_alt itz='897']hechu en liébana[/cml_meya_alt]

O proximo domingo 11 d’octubre se celebrará en Camaleño a primera edición d’a Feria Agroalimentaria Hechu en Liébana, en o qual participarán mas d’una veintena de productors de vin, queso, miel, sidra y atros elaboraus d’a comarca, y amás, s’homenacheará a la quesera Consuelo Beare, precursora en a elaboración d’o Queso de Pido.

A obridura será a las 11.00 horas y mientras o maitín se celebrará una muestra d’elaboración de queso, proseguida d’una degustación d’iste tipo de producto. Entre a tarde se desembolicarán diferents actividatz, como actuacions, chugos tradicionals, sorteos de productos tipicos d’a comarca y un concurso de platos y tapas destinau exclusivament a establimientos hosteleros.

En a comarca de Liebana s’elaboran productos baixo as Denominacions d’Orichen Quesucos de Liébana, Picón Bejes-Tresviso y Miel de Liébana; a Indicación Cheografica Protechida Carne de Cantabria; y o “Vin d’a Tierra” Liebana. A Feria Hechu en Liébana ye una oportunidat ta promocionar y divulgar os productos d’a zona, empentando lo consumo local.

Lupos y pastors

Iste texto de Félix Rivas estió publicau o 27 d’aviento de 1998 en “El Diario del AltoAragón”.

Encara que fa decenios que estió abatiu o zaguer d’os lupos de l’Alto Aragón, qualsiquier pastor que sienta charrar d’iste mitico animal remerará os espantos y temors que dispertaba dica fa pocos anyos entre os habitants d’o meyo rural.

Ye bien sabiu de totz que, antes mas, os grans rabanyos d’ovellas d’o Pireneu iban siempre acompanyaus de quantos mastines, protechius por gruesos collars de claus, y quala unica función yera plantar cara a os lupos.

[cml_meya_alt itz='885']timber-wolves-907680_1280[/cml_meya_alt]

En a Sierra de Guara me contoron que a primers de sieglo yeran freqüents as enrestidas a o bestiar. Por o que pareix, aprofitoron l’atardecer ta salir por os camins y, con os suyos aullius, se chuntaban ta fer un chicot grupo. Si o suyo obchectivo yera un rabanyo d’ovellas podeba ocurrir como en un corral d’o lugar, agora deshabitau de Santo Pelegrín, en o qual dentró a lupada y acabó con tot o bestiar. Pero a temor yera muita mayor si o menazau yera bell caminant solitario, como aquell que se dirichiba enta Eripol y en os pinars d’Asque habió de puyar a un arbol y asperar con paciencia. Ista temor yera segurament l’orichen d’a creyencia seguntes a quala, si en ir caminando se te desligaban as alpargatas de minyón, quereba dicir que os lupos te yeran acazando y lo millor yera buscar un arbol bien alto ta refuchiar-se entre as suyas ramas.

Hue, manimenos, encara que os lupos d’o norte d’a meseta castellana no pleguen, por agora, dica as nuestras tierras, a suya leyenda sigue viva entre os pastors altoaragoneses. Ya no se i veyen lupos, pero atras fieras similars continan recorrendo os nuestros monts como aquella que, fa uns pocos anyos causaba estragos entre os rabanyos d’as sierras que se troban a caballo entre o Viello Aragón y as Altas Cinco Villas. Tal como me lo describioron, teneba a cabeza mas prolargada que a d’un lupo, pero pareixeba una “mezcla rara, ni can ni lupo, como si l’hesen traito de difuera”.

[cml_meya_alt itz='887']pyrenees-617620_1280[/cml_meya_alt]

Pero deixando a un costau as fieras no identificables, o periglo t’os ganaders de hue no son ya os lupos sino os suyos parients lexans os cans asilvestraus que forman bandadas dimpués d’estar abandonaus por os suyos duenyos. En qualsiquier parte se pueden sentir historias d’ataques a o bestiar. Un pastor me contaba o caso d’una paridera en Santalecina en a quala dentró una manada d’istes cans y acaboron con mas de docientas ovellas. Mesmo muit amán d’a Pardina d’Ayés, chunto a Rapún, podié acompanyar a dos pastors d’o lugar d’Ara mientres acazaban a tres cans que ixa mesma nueit heban matau y feriu a quantas ovellas d’o suyo rabanyo.

En a construcción de muitos d’os antigos corrales se teneba en cuenta a presencia d’os lupos y, en a parte superior d’as suyas fronteras, se colocaban ramas y grans piedras u zaborras, ta impedir a dentrada d’alimanyas a o suyo interior. Hue en día, manimenos, o problema d’os cans asilvestraus puede tornar-se especialment grieu con a difusión d’un moderno tipo d’aprisco denominau pastor electrico (encara que en Ribagorza le claman chulet, igual que a aquell zagal que serviba d’aprendiz en os antigos grupos pastorils y que en a resta de l’Alto Aragón yera conoixiu como repatán u rabadán) y que consiste en un encletau de meya altura formau por un ret entre o qual discurren uns finos cables connectaus a una simpla batería d’auto.