Ser muller rural y sobrevivir en a preba

Articlo publicau o 26 de noviembre de 2015 en El diario.es Cantabria.

Son as 5.00 quan sona o rebel. Se desayuna y, con a radio de fundo, se mete a ropa ta ir a treballar. S’empecipia a muyir a las 6.00, pero antes cal mover a las vacas ta que vaigan t’a sala. No’n son guaires, pero as instalacions son viellas y les cuesta dentrar-ie. Quan i remata torna ta casa, dispierta a os críos, les da o desayuno, los viste y los leva t’a escuela. Alavez torna t’a torre… a continar treballando. Dica que se fa de meyodías, que cal parar a chenta, va a buscar a os suyos fillos, los torna a levar t’o colechio, se tornan a muyir as vacas de tardes, y, en acabar, tornar a por os ninos ta levar-los ta casa y estar con ells, dica que s’agotan y aconsigue que s’aduerman. De cabo ta quan se piensa que le fería goyo cambiar de vida, adedicar-se a unatro treballo, menos esclau y que sía mas suyo.

A protagonista d’ista historia no tiene un nombre, sino que en tiene muitos, porque no ye una sola muller, sino que ye a rutina de muitas mullers que treballan en o campo, como as suyas parellas, pero que no gozan d’as mesmas oportunidatz que ells. En Espanya, manimenos a importancia d’o treballo d’as mullers en as explotacions agrarias, o 67,31% d’os titulars d’as mesmas son hombres, mientres que as mullers apareixen cheneralment como conyuches en a categoría de “aduya familiar”, con a desigualdat que ixo embreca.

Ta cambiar ista situación, en 2011 s’aprebó a Lei de Titularidat Compartida, con l’obchectivo de visibilizar o treballo d’as mullers en o campo y amillorar a participación d’istas en as organizacions. Amás, a titularidat compartida suposa l’administración, representación y responsabilidat sobre a explotación entre totz dos titulars, o reparto de rendimientos a o 50%, a consideración de totz dos titulars como beneficiarios directos d’as aduyas y subvencions d’as qualas sía obchecto a explotación y a cotización en a Seguranza Social por parte de totz dos miembros. Manimenos, seguntes datos d’o Ministerio d’Agricultura, Alimentación y Meyo Ambient, a calendata de 25 de chunio de 2015 i heba rechistradas en titularidat compartida solo que 136 explotacions.

As mullers represientan o 48% d’a población rural y son imprescindibles t’o desembolique sostenible d’os lugars, encara que a falta d’oportunidatz y d’acceso en igualdat de condicions t’a propiedat d’a tierra, a un emplego u a puestos de toma de decisions suposa que muitas mullers haigan d’abandonar as zonas rurals ta buscar millors condicions de vida en a ciudat. Son as mullers qui fixan población en o meyo rural y le dan continación, y si ellas se’n van, quí i queda?

No basta, alavez, con redactar leis que favoreixcan a visibilización d’a muller, sino que cal desembolicar ferramientas ta implantar-las con exito. Cal implicar a os achents locals en o desembolique d’actividatz que permitan que a sociedat rural pare cuenta de que sin mullers no i hai vida en os lugars. Cal entender que a desigualdat que sufren as mullers rurals ye tamién una forma de violencia de chenero.

Tu mai tien lugar?

Articlo publicau en Arainfo o 31 d’octubre de 2015.

Yo tendría 12 u 13 anyos, mesmo menos, pero ixa pancarta en a plaza d’o Pilar se me quedó gravada en as ninas y nunca no podré xublidar-la. Estió mientras una manifestación contra o famoso Plan Hidrolochico Nacional, quan milars d’aragonesas unidas pedibanos chuntas que no se fese o trescole, y asinas, a ixena, l’aconseguimos. Y no, no lo febanos porque estasenos insolidarios, como nos tachaban dende qualques meyos estatals, sino porque sabebanos as conseqüencias que tienen os pantanos, conseqüencias que hemos viviu en as nuestras propias carnes, igual como hemos viviu, y vivimos, os efectos d’o secano.

Con 16 anyos tenié a oportunidat d’entrevistar de conchunta con dos companyers de clase a Pedro Arrojo, as suyas parolas tamién me marcoron “quan se fan pantanos, os sedimentos que arrociega o río s’acumulan en o fondo de l’entibo, y deixa de plegar arena en as plachas“ y metemos obstaculos a las especies que han viviu siempre astí, fendo disminuir a biodiversidat. Tant sencillo, tant obvio, que no entendeba porque os politicos insistiban en ixas politicas tant absurdas. Con ixa edat descubrié dos d’as mías novelas favoritas: Imán y O bolito d’as sisellas. A primera, de Ramón J. Sender, una beroya novela de 1930 an que o suyo protagonista torna ta casa dimpués d’una guerra y se troba con que no i hai casa, ni lugar, sino un pantano; a segunda, d’Ánchel Conte, narra a experiencia d’o zaguer verano d’un adolescent en o suyo lugar antes que no lo entiben ta construir un embalse. Qué triste, y quánto diz d’Aragón que dos novelas escritas con 70 anyos de diferencia por dos personas d’o mesmo lugar tiengan una mesma final!

Hue, 85 anyos dimpués d’aquella novela de Sender, continamos exactament igual. O gubierno se piensa que o desembolique ye forachitar a la chent d’as casas suyas ta construir pantanos, ignorando los informes cheolochicos, ignorando que tenemos ya masiaus lugars vuedos como ta fer difuera a la chent que vive feliz en los que continan vivos, ignorando os deseyos d’ixas personas de vivir en as casas que devantoron os lolos d’os lolos d’os suyos lolos y imputando-los por negar-se a ir-se-ne d’astí, ignorando que no amenestemos ixes pantanos ta cosa.

O pasau cabo de semana o programa Salvados adedicó lo suyo espacio a Chanovas, porque i hai bella cosa encara mas dolorosa que que te forachiten d’o tuyo lugar ta fer un pantano: que te forachiten d’o tuyo lugar tirando-te os muebles por a finestra ta que te’n vaigas, con a finalidat de fer un embalse, que dimpués no lo faigan y, amás, te nieguen o dreito a tornar ta casa tuya, como pasó en Chanovas.

Habríanos de recosirar lo que nos fació salir en contra d’o PHN y salir totz a pedir que os vecins de Chanovas sigan duenyos d’o suyo lugar, y que los d’Artieda no haigan d’ir-se-ne nunca.

Sisquiera os politicos s’enteraran, como diz una d’as cantas d’a Ronda de Boltaña, de “que a tierra ye d’os suyos fillos, l’augua de totz, y os ríos son d’a mar“, ta no haber de tornar a leyer nunca mas ixa pancarta que diciba “Tu mai tien lugar? A la mía le’n entiboron”.

Chornada “Sector Lacteo: enta un nuevo modelo d’a cadena agroalimentaria”

A Organización Profesional Agraria UGAM-COAG organiza a Chornada “Sector Lacteo: enta un nuevo modelo d’a Cadena Agroalimentaria”, que se celebrará o proximo 27 de noviembre en l’Hotel Villa Pasiega d’Hoznayo. A devantadera de l’acto será feita por Isabel García Tejerina, Ministra d’Agricultura, Alimentación y Meyo Ambient d’o Gubierno d’Espanya; y contino, a Dra. Ana Villar Bonet, investigadora d’o aria de Calidat d’os Alimentos d’Orichen Animal d’o CIFA, ferá a exposición tecnica titulada “Investigación sobre a calidat d’a leit sobre a base de pastos”. Posteriorment tendrá puesto un debat sobre a cadena de valor d’a leit en a quala participarán representants de productors, cooperativas, industria y distribución, zarrando a chornada representants de COAG y o Gubierno de Cantabria.

O programa d’a chornada ye o siguient:

11.30. Recepción.
11.45. Devantadera d’a chornada. MAGRAMA.
12.15. Ana Villar (CIFA). Investigación sobre a calidat d’a leit sobre a base de pastos.
12.45. Debat: a cadena de valor d’a leit.
Participants (intervencions de 10 min.)
Producción. (COAG).
Cooperativas (Agrocantabria).
Industria. Iparlat.
Distribución (Mercadona).
Asociación de distribución (Asedas).
13.45. Redolín de preguntas.
14.15. Zarre. Miguel Blanco (secretario cheneral de COAG).
14.30. Clausura. Gubierno de Cantabria.
14.45. Vin espanyol.

As inscripcions s’han de fer a traviés d’o telefono d’UGAM 942 802532.

IV Ruta d’a Trasterminancia

[cml_meya_alt itz='1007']trasterminancia 2[/cml_meya_alt]

Iste sabado, 21 de noviembre, se celebra a IV Ruta d’a Trasterminancia, que discurrirá por o tramo d’a Canyada Real Segoviana que se troba entre Tamurejo y Siruela, y que tiene una longaria de 9,5 Kms.

Ye previsto que l’actividat empecipie a las 10 h. con un desayuno con lamíns tipicos en Tamurejo, y que a las 10.30 h. encete a ruta senderista, que podrá recorrer-se a piet u a caballo, de conchunta con o mayor rabanyo de merina negra d’Espanya.

S’estima que a plegada a la localidat de Siruela será arredol d’as 13 h. y, dimpués de recorrer as carreras d’o municipio, se clausurará l’acto por parte d’as autoridatz locals. A las 14.15h. tendrá puesto una chenta pastoril d’a quala podrán desfrutar todas as personas inscritas.

Desmontamos un McDonald’s?

Articlo publicau o 12 de noviembre de 2015 en O diario.es Cantabria.

L’atro día yera dando una clase a ganaders quan un d’ells esclató. De primeras no entendié a qué veniban as suyas declaracions, quan no yera ni o momento, ni o puesto, ni teneba brenca que veyer o que dició con o que yeranos tractando. Dimpués comprendié que tot ha de veyer. O mesache en qüestión empecipió a vomecar a suya rabia en clase, debant de l’asombro d’os suyos companyers y o mío, y a dicir verdatz plenas de mal, como fan mal as cosas que nos pareixen inchustas y debant d’as qualas, aparentment, no podemos fer cosa. Yera molesto con o nuevo sistema de saniamiento ganadero en Cantabria, con que le matasen a vacas baixo la sospeita de tener tuberculosis y que dimpués dasen negativo, habendo de contentar-se con una indemnización, como si tot podese pagar-se con diners. Le feba mal o suyo oficio, ya que pasa mas tiempo entre líos burocraticos que con as vacas, l’ixuplido, as dificultatz, a impotencia…

[cml_meya_alt itz='1001']Cartel-publicitario-Baviera-leit-fuerta_EDIIMA20151111_0581_5[/cml_meya_alt]

O caso ye que yo lo sentiba charrar y no podeba privar alcordar-me d’a mía epoca d’estudiant Erasmus, quan iba por torres cercanas a Munich y veyeba uns cartels en as estrabillas an diciba “Unsre Milch macht Bayern stark” (A nuestra leit fa fuerte a Baviera). Remero que en Baviera, tot y que i heba un fuerte choque entre a sociedat urbana y a rural, os ganaders d’a rechión yeran motivo d’argüello, ya que se les consideraba os conservadors d’a cultura bavara. Ye mas, siempre m’asombró d’o cartel que no i metese “Unsere”, en alemán estandar, sino “Unsre”, como lo diría un autentico bavaro, y que as chents d’a ciudat s’enargüellesen que os suyos ganaders seguisen dicindo “Unsre” y luitasen porque ixas peculiaridatz d’a luenga bavara no se perdesen. Me pregunto de qué tacharían a la chent rural si manyana fesen publicidat d’os suyos productos con un cartel en cantabru que dicise “A muestra lechi jaz juerti a Cantabria”, as burlas que habrían d’endurar.

Talment ixe sía parte d’o problema, ixa superioridat infundada con a qual dende as ciudatz se mira a o meyo rural, ixa burla ent’a suya ancestral forma de charrar, descendient d’una luenga hue en periglo d’extinción, y a la suya forma de ganar-se a vida: prencipio a sospeitar que i hai chent que creye que a virolla la fabrica una maquina amagada en l’almacén d’o supermercau, y que i hai qui piensa que os praus son verdes por arte de machia, no porque i haiga vacas minchando a hierba, diseminando simients y abonando os campos.

O caso, tornando t’o mío ganadero indignau, ye que l’atra (gran) parte d’o problema son os propios productors, y asinas le’n facié saber, charrando-le d’os ganaders d’a localidat de Millau. He de reconoixer que admiro muito a José Bové, y que bella vez m’han advertiu que no habría de charrar tanto d’ell, a lo menos no a os ganaders, no vaiga a estar que belún m’escuite y actúe (que ye, precisament, lo que soi deseyando). Ta qui no lo saban, Bové yera un ganadero d’o Macizo Central francés que, quan en 1999 Estaus Unius decidió aumentar os arancels d’o queso Roquefort como respuesta a la prohibición d’a Unión Europea d’importar carne con hormonas d’o país americán, reunió a 300 ganaders en Millau (o municipio mas important d’a zona de producción d’iste tipo de queso) y desmontoron pieza por pieza o McDonald’s d’o lugar. Diez d’istes ganaders, entre ells Jose Bové, estioron condenaus a tres meses de garchola, gracias a o qual a noticia s’extendió por toda Francia, enterando-se asinas tot o país d’o que yera pasando con o queso Roquefort y decidindo emparar a os suyos paisanos. Por iste tipo de protestas, dengún no les tose a os ganaders franceses y aconsiguen que os politicos les escuiten y que no se sinyen acuerdos sin a suya presencia, amás de que son muit conscients d’o poder d’o voto rural en as urnias y saben utilizar-lo.

Os ganaders de vacuno de leit europeus han anunciau ta hue diversas movilizacions y actos de protesta baixo o lema “Your policy ruins dairy farmers” (A vuestra politica ruina a os ganaders de leit) ta denunciar a crisi d’o sector. Me pregunto si os ganaders espanyols s’en habrán fartau ya, si ferán bella cosa dillá d’o que han feito dica agora, bella cosa que, en cuenta de provocar a risa en Madrit, provoque respecto. Si sabrán estar conscients d’o que o suyo voto suposa de cara t’o 20 d’aviento y si sabrán transmitir a os politicos. No fa falta desmontar un McDonald’s, pero ye necesario levar a cabo accions que tiengan una mayor repercusión. Ye una vergüenya o que ye pasando con a ganadería, pero encara mas vergüenyoso ye que os ganaders no den un punyetazo sobre a mesa y digan “dica aquí”.

Curso sobre nueva normativa d’etiquetau en quesos

O curso, organizau por o Ret Espanyol de Queserías de Campo y Artesanas, ye endrezau prencipalment ta quesers y futuros quesers, tecnicos y atros profesionals d’o sector quesero, y tien como obchectivo conoixer a información que ha de figurar en l’etiquetau d’as diferents presentacions d’o queso, como conseqüencia d’a nueva normativa (europea y estatal).

Ye impartiu por Ángel Nepomuceno Sánchez, albeitar, Chefe de Distrito de Salut Publica de Villarrobledo (Albacete). Tiene una duración de 5 horas en horario de 9 a 14h y se celebrará o día 21 de noviembre en a Grancha Escuela Cando de Corullón (León). O coste d’o curso ye de 40€ ta socios y de 50€ ta no socios.

Foro Rural sobre l’acuerdo lacteo

Iste chueves tendrá puesto en Cabezón d’a Sal (Cantabria) a conferencia Alcuerdo sobre o pre d’a leit. Declaración d’intencions u realidat? que organizan o Centro d’Estudeos Rurals de Cantabria y a Universidat de Cantabria.

A charrada se celebrará o día 12 de noviembre a las 12 horas en l’Avenida Doctor Arines, 21 (Cabezón d’a Sal) y correrá a cargo de Gaspar Anabitarte (UGAM-COAG) y Raúl Gillarón (ASAJA).

* En o cartel i hai una error, dau que no se tracta d’o viernes 12, sino d’o chueves 12 de noviembre.

Programa radiofonico especial de Mallata

Mallata participó o pasau sabado 8 de noviembre en a V edición d’a emisión especial de Radio Topo en luengas minoritarias d’Aragón, D’estrela a estrela, con iste programa realizau de propio t’a ocasión.

O programa, que dura 40 minutos, estió posible gracias a la colaboración de l’etnógrafo Félix A. Rivas, y tracta sobre a influencia d’o pastoralismo en a cultura popular aragonesa.

Asperamos que tos faiga goyo!

Mallata en o D’estrela a estrela V

Iste cabo de semana, 7 y 8 de noviembre, Mallata participará en a emisión especial en aragonés y catalán que organiza Radio Topo y que ya va por a suya cinquena edición. D’estrela a estrela busca estar un espacio dende o qual amanar as luengas minoritarias d’Aragón a la sociedat, contrimostrando que puede fer-se radio en qualsiquier idioma. Ista emisión naixió en 2011 como commemoración d’a sinyatura d’a Carta Europea d’as Luengas Minoritarias.

O programa especial que emitirá Mallata se podrá ascuitar o sabado 7 a las 14 horas y contará con a presencia de l’etnografo Félix Rivas, quí nos amanará a o mundo pastoril y a suya importancia en a cultura aragonesa.

A emisión completa d’ista cinquena edición d’o d’estrela a estrela podrá seguir-se en directo a traviés d’o streaming de Radio Topo, y en o 101.8 d’a FM zaragozana. A semana venient lo compartiremos en iste blog ta qui no puedan ascuitar-lo en directo. Amás, podrá seguir-se en os retz socials con o hashtag #estrela5.