Tornando t’o futuro con a Sobiranía Alimentaria

Orduña/Urduña ye un municipio de 4.000 habitants en Vizcaya que s’heba dedicau siempre a l’agricultura y a ganadería, dica que plegó a industria y a producción intensiva d’a Tierra y con ellas, o zarre de muitas explotacions familiars. Un buen día as chents d’Urdunya decidioron dar un cambeo a o suyo proceso productivo comprometendo-se con l’agroecolochía y a Sobiranía Alimentaria.

En iste documental de 20 minutos realizau por Veterinarios Sin Fronteras – Justicia Alimentaria Global y Urduñederra, s’explica cómo ha estau iste proceso de cambeo enta l’agroecolochía, y cómo ha cambiau, no solo que a forma de producir, sino tamién a forma de relacionar-se y de treballar d’os suyos vecins, asinas como a suya calidat de vida.

[cml_meya_alt id='381']regresandobanner[/cml_meya_alt]

Iste prochecto, ha aconseguiu tamién que cada vez pleguen “mas turistas a Urdunya ta conoixer os productos d’a suya tierra”, tal como afirman dende a Usina de Turismo d’a localidat, y que en a escuela, as ninas y ninos sían concienciaus sobre l’orichen, a forma de producción y a biodiversidat d’os alimentos. Pero no solo que ixo, con iste treballo a ixena tamién han aconseguiu que os alimentos que se sirven en as fiestas d’o municipio sían d’a propia localidat, y han puesto organizar o Bertzo Bazkari Ekologikoa, an s’unen diversos colectivos reivindicando a cultura, l’idioma y l’agroecolochía.

D’atra man, en o 2011 se sinyó una Declaración institucional emparada por todas as fuerzas politicas con representación en o Concello, que manifiesta que Urdunya ye una localidat “compromesa con a construcción d’a Sobiranía Alimentaria y a esfensa d’a Biodiversidat”.

Sisquiera iste gran treballo d’as chents d’Urdunya sía solo que o prencipio d’un gran ret de municipios que decidan achugar por unatro modelo de producción y de vida.

Ta mas información, podetz visitar a pachina web http://regresandoalfuturo.org/

Agroecolochía y treballo digno

[cml_meya_alt id='373']agroecolochía y treballo digno[/cml_meya_alt]

L’agroecolochía ye una sciencia, asinas como un modo de veyer a vida, que aplica os prencipios ecolochicos a la producción d’alimentos. L’uso contemporanio d’o termin agroecolochía data d’os anyos 70, encara que a sciencia y a practica de l’agroecolochía son tant antigos como os orichens de l’agricultura.

T’os agroecologos, son relevants muitas tecnicas y maneos propios d’os sistemas de conoixencia tradicional, como por eixemplo, a taxonomía popular, l’uso de tecnolochías de baixos insumos, a eficacia productiva de l’asociación y rotación de cultivos, o reciclache de materials organicos, a utilización y millora chenetica d’as variedatz locals y razas autoctonas, u l’aprofitmiento d’una ampla gama de microambients.

[cml_meya_alt id='372']sheep-298650_1280[/cml_meya_alt]

Pero no solo que ixo, l’agroecolochía, tamién reivindica o caracter multifuncional d’a chestión agraria y agrosilvopastoral y a suya influencia en o desembolique rural, asinas como que ye posible producir alimentos de calidat conservando os recursos y as poblacions locals en o suyo meyo.

Y amás, l’agroecolochía esfiende o buenpasar y o buen vivir d’as personas. Por ixo, en o día mundial d’os treballadors, no podemos ixuplidar-nos de l’agroecolochía,  como fuent d’emplego en l’abandonau meyo rural, pero mas que mas, como guarant d’o treballo digno y d’o buen vivir.

UPA Aragón pide “coordinación” ta impedir que os pastos queden difuera d’a PAC

A reducción d’o coeficient de pastoreo descarta como zona de pasto una hectaria con mas de 100 arbols, con roquedales u con una pendient pronunciada. Ista decisión mete en periglo a existencia d’explotacions extensivas, en asociar a nueva PAC a o pago a la tierra y deixar con ista decisión a os ganaders sin tierras que poder arrendar, tal como s’explicó en l’articlo Reportache sobre o coeficient de pastoreo en Tempero.

O 27 d’abril, a Unión de Pequeños Agricultores y Ganaderos d’Aragón (UPA) mantenió una reunión con la Dirección General de Producción Agraria d’o Gobierno d’Aragón, an que reclamoron una solución “urchent, definitiva y coordinada” t’a declaración de tierras de pasto en a campanya d’a PAC 2015.

[cml_meya_alt id='360']nature-562271_1280[/cml_meya_alt]

O coeficient d’admisibilidat de pastos (CAP) sirve ta reducir a superficie declarable a l’efecto d’as aduyas PAC por parte d’os ganaders, en escontar o terreno en teoría “no apto” ta l’alimentación d’o bestiar, por a suya elevada pendient, a suya superficie rocosa u por tener arbols y arbustos. En UPA Aragón, consideran que o problema viene d’os parametros esleius ta definir qué ye pasto aprovechable y qué no. “Son parametros adaptaus a la selva centroeuropea, no a l’amonte mediterranio”, aseguran en una nota de prensa.

“As selvas d’Espanya, en as qualas pastan as nuestras vacas, ovellas, crabas u cerdos, tienen arbres, fuertes pendients, arbustos…”, explican dende UPA Aragón. Muitos ecosistemas como os pinars u a selva mediterrania se quedan agora sin aduyas porque tienen una gran superficie arboria y, por tanto, no dentrarían dentro d’a nueva definición de CAP. Seguntes ista organización, i hai “lugars enters” de toda Espanya, tradicionalment ganaders, que podrían perder todas as aduyas u “veyer-se obligaus a simular o pastoreo en atras zonas quan os suyos animals no salen realment d’o lugar”.

“Una vez mas, improvisación y retardo”

[cml_meya_alt id='361']cow-630873_640[/cml_meya_alt]

Os responsables de UPA Aragón han qualificau como “zancocho” que “a istas alturas” os ganaders sigan sin conoixer os coeficients de muitos d’os suyos pastos. En ocasions porque encara no s’han presas as fotografías aerias que determinan as caracteristicas d’o terreno, quan se sabe que ixas fotos serían necesarias dende fa dos anyos. “Ye un retardo mas en l’aplicación d’a PAC?, fruto a o suyo chudicio d’a “improvisación y falta de seriedat” de Gobierno y Comunidatz Autonomas.

A cosa ye que o periodo de petición d’a PAC ya ha empecipiau y os ganaders siguen sin conoixer o CAP definitivo d’as suyas parcelas, imprescindible ta fer a solicitut correctament. Entremistanto, o Ministerio de Agricultura y as Comunidatz “se pasan a trunfa calient sin que garra d’ells asuma a responsabilidat de resolver o problema”.

UPA Aragón ha criticau tamién a disparidad de criterios entre Comunidatz Autonomas, y ha pediu a o departamento dirichiu por Isabel García Tejerina que “faiga o suyo treballo” y coordine “una solución rapeda”.

Charrada Uesca: Sostenibilidat d’os ecosistemas d’agricultura de montanya

[cml_meya_alt id='353']cartel-agric-mont-hu[/cml_meya_alt]

Charrada-rufierta: “Evaluación de la sostenibilidad y de los servicios de los ecosistemas de la agricultura de montaña” a cargo d’Alberto Bernués, investigador d’o Centro d’Investigación y Tecnolochía Agroalimentaria d’Aragón (CITA) y miembro d’Ecolochistas en Acción Sabiñánigo

Mierques 29 d’abril, 12 horas. Sala de Graus d’a Escuela Universitaria Politecnica Superior de Uesca (Carretera de Cuarte, s/n)

O modelo d’agricultura ye estando fundament qustionau actualment. Os sistemas intensivos u industrializaus han estau capaces d’aumentar considerablement a productividat agraria, manimenos os impactos ambientals y socials cheneraus han estau enormes. D’atra man, os sistemas de producción “tradicionals”, caracterizaus chenericament por o menor uso d’insumos y tecnicas de producción agroecolochicas, son capaces de producir un amplio abanico de biens publicos, si bien istes no tienen valor de mercau. Os sistemas ganaders extensivos, basaus en a utilización de recursos naturals, son o mas claro exponent d’agricultura d’Alta Valor Natural (High Nature Value farmland) en Europa. Mientras a charrada, s’exposarán os factors clau que determinan a sostenibilidat economica, social y ambiental d’istes sistemas, con especial ficacio a la valoración biofisica, socio-cultural y economica d’os servicios d’os ecosistemas mas importants derivaus de l’agricultura de montanya mediterrania.

Tos convidamos a fer una golladeta a la presentación d’a ponencia “Sostenibilidad y multifuncionalidad de la agricultura de montaña” d’Alberto Bernués Jal en as ‘Jornadas sobre Ganadería y Pesca Sostenible’ realizadas en Zaragoza en aviento de 2014 punchando aquí.

Organiza: Asociación de Estudiantes de Aragón de Ciencias Ambientales (ESTACA) y Ecolochistas en Acción

Mas información en http://www.ecologistasenaccion.org/

O viello arte d’a transuancia

A parola transuancia proviene d’o latín trans, que significa ‘de l’atra parte’, y humus, ‘tierra’; y fa referencia a o desplazamiento anual d’os rabanyos dende as zonas altas destinadas a pastos de verano a las zonas baixas, en as qualas o bestiar pasa l’hibierno.

L’obchectivo d’a transuancia ye aconseguir a “eterna primavera” ta que o bestiar pueda alimentar-se de forma natural a pur de pastos mientras tot l’anyo. L’impacto que iste tipo de ganadería extensiva chenera en as zonas por as qualas pasa ye muit positivo ta l’ambient, ya que cada ovella transuant aporta cada día arredol de 5.000 simients y abona o terreno con mas de 3 kg de fiemo. Cada vaca transuant treslada 50.000 simients y uns 30 kg de fiemo, entre uns 20 Km. diarios de recorriu. Asinas que, cada rabanyo de 1.000 ovellas u de 100 vacas transuants dispersa entre os suyos desplazamientos d’aproximadament un mes caminando por as canyadas mas de 150 millons de simients y bellas 100 toneladas d’abono, a o largo de mas de 500 kilometros de vals, ríos, laderas, montanyas y mesetas, guarenciando a biodiversidat d’os distintos ecosistemas por os quals transita.

[cml_media_alt id='347']Spanish Sephard de Richard Ansdell (1863)[/cml_media_alt]
Spanish Sephard de Richard Ansdell (1863)

A transuancia surte en domesticar a os remugants d’imitar as rutas que istes feban en libertat en busca de pastos. Entre a romanización, una d’as rutas de transuancia en o ueste peninsular, pansa a estar marcada por una calzada y se convierte en a Vía d’a Plata. Encara que ye entre a Edat Meya, epoca en a quala a cría de bestiar ye l’actividat economica predominant, quan se consolida a suya organización, a traviés d’institucions como as Mestas u os Ligallos. A Mesta d’Albarracín, de conchunta con a Casa de Ganaderos de Zaragoza (tamién clamada Cofradía de Santo Simón y Santo Judas, creyada suposadament en o sieglo V, encara que no se tiene documentación d’ella dica 1229), estioron as institucions mas importants d’o Reino d’Aragón. Mientres que en Castiella, fuo El Honrado Concejo de la Mesta, creyau en 1273 por Alfonso X o Sabio. Por ellas os ganaders disposaban d’una institución corporativa, vinculada a os poders locals, encargada de regular as relacions profesionals entre os suyos miembros, protecher os privilechios de pasto y guarenciar as infrastructuras pecuarias, dando puesto a una rica y extensa normativa tanto escrita como consuetudinaria.

A transuancia ye considerada Patrimonio Cultural Immaterial d’Aragón, de conchunta con a jota, a contradanza de Cetina y o transporte fluvial d’a madera (navatas). Manimenos, ista actividat ye un arte en periglo d’extinción, por o que totz os paisaches que se nutren d’ella, corren tamién periglo de desapareixer. Actualment en Espanya quedan tant solament bellas 30 familias transuants. A metat d’ellas proceden d’a provincia de Teruel.

IV BBBParty

Manyana, domingo 25 de abril, BBBFarming celebra en Caceres a IV BBBParty, en a que a lana será a reina d’una fiesta en a que se realizarán tallers d’esquira, filau y afieltrau. En a trobada, se presentarán nuevos proyectos de ACTYVA, S. Coop. y se tastarán ricos vins y tortiellas que alportará a concurrencia.

Tamién bi habrá una muestra social y se i charrará d’o sistema participativo de garantía de “Cáceres para comérselo”.

BBBFarming ye una plataforma online ta la promoción y a formación a o servicio d’a agroecolochía, o consumo responsable, a sobiranía alimentaria y a transformación social.

Cinta: O zaguer lupo

A semana pasada estié en o cine veyendo “El último lobo”, una cinta muit recomendable ambientada en 1969. Chen Zhen ye un estudiant ninviau a la rechión de Mongolia Interior dende Pekín con l’obchevtivo d’amostrar a os pastors nomadas. Astí descubre cómo viven os pastors y a cercanía d’istos enta os lupos, una relación que se veye menazada por os tramites burocraticos d’o Gobierno.

O filme ye dirichiu por Jean-Jacques Annaud y basau en a novela semi-autobiografica homonima de 2004 publicada por Lu Jiamin.

A cinta refleixa muit bien a relación entre fauna salvachina, ganadería y pastos y a importancia de mantenir ixe equilibrio, ya que devant de cualsiquier perturbación totz os elementos d’o ecosistema se veyen menazados.

Mallatas 2: Mallatas de E. Satué

Hue comparto iste articlo d’Enrique Satué Oliván, publicau en o numero 49 de a revista Serrablo en setiembre de 1983, en o qual s’estudean distintas mallatas d’o Pireneu Aragonés y se charra d’a desaparición d’istes elementos arquitectonicos con o devenir d’a ganadería extensiva en istas vals.

[cml_meya_alt id='322']Imachen: Amigos de Serrablo[/cml_meya_alt]
Imachen: Amigos de Serrablo

“Con nostalchia por haber visto no fa guaires anyos vida en unas y con sorpresa por descubrir atras, o verano d’o 81 recorriemos qualques antigos “santuarios” pastorils y estiemos descubrindo as distintas formas d’o suyo emplego en a temporada d’os puertos; o muestreo no ye guaire amplio, pero suficient ta veyer a fuerza que exerció o meyo sobre a estructura d’a vivienda d’o pastor. O recorriu será de W a Y, a traviés d’os siguients puntos: Oza, Cuenca alta d’o Galligo; Acumuer, Amonte d’Erata en Espierre-Barbenuta, Puerto de Santa Orosia, Puerto de Linars y finalment Amonte de Canciás.

OZA.
Hue tasament se veye bestiar lanar, antes mas totz sabemos o que fuo. Puyamos t’a val d’Estiviella, -chicota val glaciar penchada, y instalada en as sayas orientals de Penya Forca-. Dimpués de superar a zona de selva, plegamos a l’umbral d’a val; en a suya cabecera y quasi an que mueren as cheleras d’a tuca, en un chicot promontorio cargau de vivencias ta cientos de pastors ansotanos, tenemos a nuestra primera mallata; seremos sobre os 1.700 metros, as “chordigas” nos rodean como millor testigo de l’antigo abono animal. Sobre o montet destaca a seis metros d’a caseta una estaca ramificada de dos metros y meyo feita servir por os pastors ta penchar os quesos. a suya memoria no puede deixar d’evocar-nos a recient exposición fotografica d’o falleciu Don Ricardo Compairé, que como dengún plasmó os ambients pastorils de Echo y Ansó. A “caseta” ye a tipica d’alta montanya dende ista zona a, o menos, dica Fanlo; dende luen si no estase por a estaca, se mimetizaría con facilidat a causa d’a poca alzada y a la “tasca”; as suyas fronteras son componidas por grans laixas de caliza con forma almendrada, as paretz laterals tasament plegan a os 70 cm., cuesta desembolicar-se en o suyo interior, en especial a o fondo an que o leito s’alza sobre un armazón de troncos; o techo ye constituiu por meyos troncos que descansan sobre o qual fa de viga mayestra, ta sobre ista estructura depositar “sirrio” d’o bestiar con grans trozos de “tasca” rancada d’a redolada. Hue da pena veyer-la, en l’anyo 75 encara podié tener una agradable conversación nocturna en o suyo interior con un pastor, -prou que no faltó o tema de l’onso que enriste t’a Sanmiguelada-.
Si seguimos por Oza l’antigo camín a Francia, en realidat seremos caminando sobre a calzada romana de Zaragoza a Pau. Deixemos a Mina y puyemos ent’o Puerto O Palo, en qualques tramos uellaremos perfectament o talut d’a calzada; asinas plegamos a la zona denominada d’as Foyas. Ye un terreno clarament karstico, con abundants dolinas que embeben os manantials; aquí tenemos dos mallatas abandonadas. A suya ubicación ye tipica: en un promontorio marguinal d’a periferia de dolinas, instaladas a la suya vez en circos glaciars penchaus. Aquí a techumbre ye de laxas de caliza pues se pueden extrayer con mas facilidat que en Estiviella por o de demás a grandaria ye semellant. En l’anyo 75 encara podié observar esporadicament fabricar queso en ellas, hue o suyo estau ruinoso no tiene menos que recordar-nos a letra de “Lo Fogaril” d’o grupo folklorico de Echo:
“…La vida que ve trayendo
con lo tiempo cosas nuevas
fa aqui, como en otros puestos
que muitas cosas se pierdan…”
En a dentrada de “Auguas Tuertas”, cuna de l’Aragón, no luen d’o dolmen que daría zaguera morada a aquells “Pastors Pirenaicos” de Pericot en a Edat d’o Bronce, i hai antigos cubillars que no son unatra cosa que aprovechamientos de l’extraplomo de grans bloques erraticos y resguardaus con muros de laxa -fenomeno corrient en o Pireneu-.

SALLENT
Superada a presa d’a Sarra, a la cucha de l’Auguas Limpias, queda l’imponent circo penchau de Soba que preside o chigant pico Arriel. Aquí en iste marabilloso parache queda a nuestra mallata; a suya estructura ye semellant a las anteriors: “tasca” y “sirrio” en o techo, as plantas amants de l’abono animal nos cubren dica a cintura; somos en a primera semana de chulio, encara quedan tacas de nieu y o bestiar tardará en puyar. Truca o ficacio a gran cantidat de rodondedro que cubre de royo as laderas, os pastors fan servir istas matas como se puede veyer en a caseta ta mulliu d’o suyo leito, puesto de buxo -que ye lo corrient a mas baixa altitut-.
Dende Formigal ent’a cabecera de Canal Rosigue y Tuca Anayet trobamos un gran bloque erratico, que o suyo estraplomo da cubillar a un cubillar en o qual solament s’han habiu de realizar as paretz de laxas; atros bloques que sirven d’aproximación delimitativa a o corral d’a mallata.

ACUMUER
Somos feitos a veyer o río Aurín amán de Samianigo y en a suya confluencia con o Galligo.
As suyas aspras gleras se transforman, superau Acumuer, en extraordinario paraxe alpino. L’ibón de Bucuesa, entre o macizo de Collarada y Penya Telera, da naixencia a l’Aurín, aquell queda instalau en un primer peldanyo glaciar, en iste parache y no luen de l’ibón queda una mallata, d’estructura similar a las vistas en Oza y Soba. A “tasca” d’o techo se transforma en Plan d’Igués -puerto d’Acumuer- “gogant” con o de Biescas a las espaldas de Telera en techo de losa, pues aquí aflora iste material. A Bucuesa puya normalment o bestiar en os primers días d’agosto, a falta de rodondedro u de buxo, os pastors preparan o suyo leito con unas maturradas semellants a o tomillo que creixen en a tasca y que denominan “narrón”.

BARBENUTA
Con o Sinyor Fidel Piedrafita Pardo, de 80 anyos, dende a plaza de Barbenuta escudriñamos l’amonte Erata -2.009 m.-: Plana Lopera, Plana Estremal, u Betatón, Pelopín, As suertes d’Erata, u Fondo Cubilar, Fuent Cambonata, A Plana Sordials, Fuent tos Comos, Plana Buitrera, Fuent a Piatra, Fuent de l’Abete,.. a multitut de nombres que da o sinyor Fidel, rememoran a puxanza d’istes lugars, hue entre Espierre y Barbenuta, solament quedan ueito personas, bell día dengún no sabrá dar razón d’as mil vivencias y esfuerzos que amaga cada toponimo.
Erata, l’amonte “machico” d’Otal, presidida por a ermita de Santo Benito, an que s’amagaba baixo as piedras auguachina bendita ta alexar as tronadas, tiene bella mica de sobrenatural; ixo pensarían os constructors d’a ermita mozarabe de San Chuan -que se troba en as suyas sayas-; si superamos ista, luego seremos en contacto con a tasca y habremos de doblar a la cucha ta endrezar-nos a la zona de Lopera, allí a 1.500 m sobre o ran d’a mar se troba a nuestra mallata a descubrir. A caseta ye de tipo borda pero mas reducida, ye situada en a muga d’o buxo y a o prencipio absoluto d’a tasca, queda rodiada por un corral natural de buxos, rolde ennegriu por o “sirrio” d’o bestiar. Hue as ovellas son de Claudio de Barbenuta y atros propietarios que puyan “logaus”, entre ells un d’Abay.
A caseta de Mallata López tiene 4 m. de larga por 3,5 d’ampla, o suyo alzau exterior en un cabo ye d’1,35, y en unatro -por estar en baixada- de 2,24 m; os suyos muros son d’un espesor de 50 cm, a orientación d’a puerta ye a o S. L’interior ye reduciu y solament pueden adormir que dos personas con holgura; dentrando y a la dreita ye a espedera y o guardacarne, en l’interior o leito -hue jergón, debant de mulliu de buxos- queda a la cucha chunto a la paret; a la dreita y en a cantonada se fa fuego sin tiro por o que toda a paret y maderos son zafumaus, en a mesma cantonada y formando un triedro, se coloca una losa transversal ta que no s’incendie a techumbre. Ista queda constituida por un suportar u marco de quatro maderos enlazaus que descansan sobre os muros -“zapateras”- una viga rematante u “biscalera”, 2 transversals en cada vertient u “tirants” y 30 que baixan d’a “biscalera” a la zapatera en cada vertient -son as “chuntas”-; en atras casetas, en o suyo puesto tenemos troncos de buxo con “buro” -ye a “rexa”-; immediatament sobre ista estructura tenemos a “tasca” y dimpués as losas. Adherida a la paret de poniente i hai un chicot “casetón” que sirve ta deixar a os corderos recientment naixius entre o día, quan o bestiar recorre o puerto, y asinas protecher-los d’os esparvers.
Veyendo l’interior podemos deducir que o pastor ha cambiau, conoixié aquí a Tomás de casa “Viota” de Sorripas, hombre d’a tierra que feba a minchada “fogoniando” en a cantonada d’a caseta, que no deixaba a suya zamarra de piel ta adormir y que teneba penchadas en a paret as canyablas a reparar u as d’as ovellas muertas; hue veyemos butano… En efecto, o nuevo pastor ye Miguel Baraibar Igoa, natural de Leunza -Navarra-, ta ell -m’explica- iste puerto ye “cusir y cantar”, pues ha estau dotze anyos de pastor en Nevada y California, me conta d’as suyas tremendas transuancias “a l’americana”, d’o que os pastors se gastan en os casinos de Reno…; mientres puyamos con o bestiar y plegamos a la grandiosa “Paret d’Erata” que parte o puerto d’Ainielle y Espierre en mas de dos kilómetros a 2.000 metros d’altura, comentamos o terrible esfuerzo d’os habitants d’Ainielle ta devantar semellant obra, asinas como o estupor que produciría en aquells habitants de Sobrepuerto o contemplar chunto a la paret una oruga de prospeccions de gas.

SANTA OROSIA
L’altiplano de Santa Orosia ye puesto de tradición pastoril: A trobada d’o cuerpo d’a Santa y mesmo a manifestación folklorica d’os danzants de Yebra. Aquí, en ista zona, o escarpe que forma a o SW as pudingas tenemos a mallata d’Osán a 1.600 metros sobre o ran d’o mar; o corral d’ista ye muit inclinau por o que ye malo ta pillar as reses, qualques grans bloques s’han desprendiu d’o escarpe y saltean o espacio -puesto predilecto ta puyar as crabas- a paret d’a caseta queda exactament a un metro d’a tallada. A estructura de l’edificio y as dimensions son similars a la de “Mallata Lopera”.
No luen d’iste puesto, y en o zaguer tramo d’o camín de Yebra a o Zoqué, en a zona d’o martirio, i hai abundants extraplomos baixo o escarpe de pudingas -baumas- que estioron aprofitaus antes mas como cubillar de bestiar y pastors y que por a suya situación podrían deparar restos arqueolochicos.

LINARS
En o flanco Sud de Tendenyera naixe o Barranco de Sorrosal que vierte auguas a l’Ara, os glaciars quaternarios forchoron chicotas vals compartimentadas por contrafuertes; un será o d’o Puerto de Gavín, unatro o de Yesero y unatro o de Linars que da naixencia a o Sorrosal. Yera una val digna de visitar por o paisache fisico y l’humán, pues ye totalment ixalonada de bordas, a quala mas bonica; si lo puyamos integralment, plegaremos a una grata sorpresa: un precioso puent meyeval que salva o barranco en un tramo embraveciu. Aquí prencipia a dura pendient que nos levará a la cota de 2.080 metros an que se troba a nuestra mallata, truca o ficacio a suya posición vichilant y descarada a las inclemencias; a la suya espalda encara s’observan as restas de tres corrales contiguos que seguntes m’explicoron difieren en proporción porque cadagún corresponde a un lugar que teneba una parte concreta de puerto, asinas Fraixén contaba con o corral mas chicot, le seguiba Broto y Linars en teneba o mas gran.
A estructura d’a caseta ye semellant a una borda y bella cosa mas gran y realzada que as d’Erata y Santa Orosia.

CANCIÁS
Amán d’a tuca y a la vista d’a Guarguera y Sierra de Guara, observamos un cubillar pastoril, singular en a nuestra zona; se troba a 1.800 metros y ye un cubillar atrincherau en as pudingas, excavau plenament en ellas y a o que s’accede a traviés d’un corredor a ciel ubierto; a techumbre ye de fusta y tasca d’a redolada. Perteneixe a l’amonte de Chillué y encara ye habitada.
****
Hemos realizau un recorriu por istes humils monumentos d’a Historia, d’os quals brenca no s’ha escrito, porque ta ixo son as ilesias y as casas solariegas; pero aquí en istes reducius interiors cubiertos d’hollín s’escribió a verdadera Historia -a de o día a día, a d’o sacrificio d’o milenario montanyés-.”

E. Satué

Uesca quiere un mercau agroecolochico semanal

[cml_meya_alt id='306']Entregando as sinyaturas replegadas en o concello. Foto: Ecolochistas en Acción Uesca[/cml_meya_alt]
Entregando as sinyaturas replegadas en o concello. Foto: Ecolochistas en Acción Uesca

O pasau viernes 17 d’abril, con motivo d’o dí­a Mundial d’a Luita Labradora, Ecolochistas en Acción presentó a l’Alcaldesa de Uesca, Ana Alós, mas de mil sinyaturas replegadas dica o momento, en o qual se pediba un Mercau Agroecolochico de periodicidat semanal en a ciudat de Uesca.

Dimpués d’aprebar en o Consello Sectorial de Comercio de Uesca (Organo Consultivo d’o Concello) un aumento de quatro mercaus anuals (se pasa de seis a l’anyo a diez), Ecolochistas en Acción, considera que ista zifra sigue estando insuficient ta consolidar iste mercau y fa suya a voz d’as primeras 1000 personas d’a ciudat que han sinyau pedindo una periodicidat semanal.

Dende as diferents asociacions d’a ciudat que treballan temas d’agroecolochí­a, s’insistirá todas as veces que calga que iste mercau ye muit positivo t’a ciudat, t’a convivencia d’os suyos vecins, t’o fomento d’a economí­a local y as buenas practicas d’agricultors y ciudadans.

Se reitera a incomprensión enta un Concello que no facilita y que mesmo mete estorbaduras a istas buenas practicas y se quiere amostrar que gran parte d’a población oscense reivindica un Mercau Agroecolochico de periodicidat semanal.

Istas son as primeras sinyaturas replegadas dentro d’una campanya que se prolongará mientres o mercau no tienga una periodicidat a consonant d’as demandas d’os productors locals y os consumidors d’istes productos.

Ecolochistas en Acción y gran parte d’a ciudadaní­a oscense asperan que iste Concello cambee d’actitut y decida fer caso a os suyos ciudadans.

O texto d’as 1000 sinyaturas entregadas indica:

SRA. ALCALDESA D’O CONCELLO DE UESCA O mercau agroecolochico que s’organiza en Uesca, ye una buena oportunidat ta desembolicar un tipo de consumo saludable y respectuoso con o Meyo Ambient que amás empenta a economía local. O concello que vusté preside ha establiu una periodicidat ta dito mercau de seis edicions a l’anyo. Con motivo de guarenciar-nos como consumidors l’acceso continau d’os productos ecolochicos y locals, que difí­cilmente se pueden aconseguir en l’actualidat en os comercios cutianos y dar a o productor a seguranza que atorga una venda continada, os abaixo sinyants solicitamos a o Concello de Uesca: Que asegure una periodicidat semanal a o mercau agroecolochico. Mas información en http://www.ecologistasenaccion.org/