Si te dicen ovella negra…

Bella vez t’han dito que yeras a ovella negra en tono negativo? Pos  de seguras que qui te lo dició no yera pastor, por lo menos no yera un pastor aragonés, porque aquí as ovellas negras, que se conoixen como “martas”, son as que protechen a la resta y totz os rabanyos quieren tener-ne una.

Pero vaigamos china chana: Qué son as martas?

As martas son aquellas ovellas negras que no tienen ni un pelo blanco. Contan os pastors que “no se les puede fer sangre”, ya que son sagradas y si se les fa mal se pueden “carranyar” y trayer “a maldición t’o rabanyo”, asinas que no las escodan, como se fa con a resta d’ovellas ta facilitar l’amonta; ni se les ha feito nunca la marca d’a casa. Se diz que istas ovellas privan que caigan rayos a o rabanyo entre as tronadas, y tamién protechen a las ovellas blancas que se tornen “modorras” (termin baixo lo qual se conoixe popularment a las ovellas que tienen malotías relacionadas con o sistema nervioso). Antes mas, en as casas an naixeba bella ovella negra, heban de ceder-la a o rabanyo comunal, ta que protechesen a todas as ovellas d’o lugar.

Y… D’án viene ista creyencia que as ovellas negras protechen d’os rayos?

José Damián Dieste, en o suyo libro “Esquiras y estrelas” relaciona ista qualidat d’as ovellas negras con as culturas precristianas, en as qualas se creyeba que existiban os dioses d’a luz y os dioses d’a foscor, estando istes zaguers os que ninviaban as tronadas. Cuenta Dieste que en a cultura indoeuropea o dios Indra yera un d’os dioses d’a foscor, concretament o dios d’a tempestat y que o suyo símbol yera o rayo. Os dioses gregarios d’Indra yeran os Maruts, que significa “naixius d’a riseta d’o rayo”. Curiosament Marut y marta tienen a mesma radiz etimolochica, asinas que ye probable que en estar negras, l’imachinario popular las relacionase con os dioses d’a foscor y que les protecherían d’istes, cosa que les levó a baltizar-las d’ista traza.

A día de hue, encara se creye que as ovellas negras son protectoras?

Lo cierto ye que encara que os pastors de hue desconoixen l’orichen d’ista superstición, son muitos os que afirman haber comprebau ells mesmos como os rayos cayen en os rabanyos que no levan ovellas negras y cómo os que levan a lo menos una ovella d’ista color, nunca no son atacaus. Cuenta Rafael Andolz en o suyo libro “El Pirineo. Conta-me-lo, yayo” una anecdota d’un rabanyo en o que cayó un rayo y todas as ovellas muertas resultoron estar d’una casa en a quala no i heba garra ovella negra. Tamién menciona a un pastor que por no contar a todas as ovellas d’o rabanyo, se limitaba a contar solo que as negras, sabendo asinas que si i faltaba bella negra, i faltaría seguro bella blanca, pero que si i yeran todas as negras, i yeran seguro todas as blancas. O mío amigo Luis, pastor panticuto, diz que ell siempre leva a lo menos una ovella negra y nunca no ha cayiu un raydo en o suyo rabanyo. Pero como pareixe que no ye muit bien visto creyer en istas cosetas, ell diz que lo fa mas que mas porque quan deixa a o bestiar solenco en as montanyas, las troba mas facilment si i hai bella negra. Manimenos, a yo no m’enganya, yo se que las leva porque protechen a la resta d’o rabanyo, y preba d’ixo ye que as suyas ovellas negras no tienen ni un pelo de blancas.

Puede haber rabanyos enters d’ovellas negras?

Sí, de feito bi’n ha. Encara que en razas como a rasa aragonesa u a churra tensina, que son as razas mas comunas en as zonas an se’n consideran protectoras, a mayoría d’as ovellas son blancas, se dan qualques eixemplars que son completament negros (as martas), manimenos, existen en atras zonas razas que son completament negras. Ye o caso, por eixemplo, d’a merina negra. En qualques escritos d’a epoca romana se fa referencia a las ovellas que os romans se troboron quan plegoron a la parte meridional d’a Peninsula Iberica, y os eixemplars que describen cumplen con as caracteristicas racials d’a merina negra. Isto ye, a famosa ovella merina, en orichen, habría estau completament negra. Por desgracia, iste ecotipo d’a ovella merina ha iu disminuyendo en numero d’animals plegando a extinguir-se en Espanya y quedando solament eixemplars en Portugal. En l’actualidat, ista raza ye recuperando-se-ne, trobando-se eixemplars pastando en as oliveras d’a mesma ciudat de Caceres. O mayor rabanyo d’ista raza en Espanya se troba en Siruela (Badajoz), y amás d’en Extremadura tamién bi’n ha en Andalucía y Castiella y Leyón. Unatra raza que ye muit conoixida y que tamién tiene una variedat negra que se troba quasi en a desaparición ye a ovella manchega, con o leit d’a quala s’elabora o queso manchego. En l’actualidat no quedan que 15 rabanyos con ovellas manchegas negras, frent a os 158 en os quals i hai ovellas manchegas blancas.

Asinas que ya sabes, a proxima vez que te clamen ovella negra, les dices que con muita honor 😉

Mallata en Tierra de Barrenaus

O pasau 6 d’abril estiemos participando en o Programa Tierra de Barrenaus “Escribindo en aragonés” Dabi Anquela, autor d’o libro recientment publicau Punto seguiu, Tamara Marzo, una d’as autoras d’o fanzine feminista Mullers y Cordials. Ruben Ramos, periodista y ganador de dos premios Arnal Cavero por Vidas Crebazadas y A l’atro canto d’a buega, Lucía López Marco, autora d’o blog Mallata.com y Carlos “Barrenau” locutor d’o programa y autor d’o blog d’o mesmo nombre Tierra de Barrenaus. Podetz escuitar o programa a traviés de iste enlace.

Tierra de Barrenaus ye o solo programa en aragonés que s’emite en l’actualidat en Radio Topo, radio libre y independient zaragozana que podetz escuitar a traviés d’este enlace y en Zaragoza, amás, sintonizando a 101.8 FM.

Taller local “Guardians d’o Territorio. Innovación social en o medio rural”

O prochecto H2020 Innovación social en arias rurals marguinals (SIMRA por as suyas siglas en anglés) organiza iste sabado 1 d’abril un taller local en Mora de Rubielos (Teruel) titulau “Guardians d’o Territorio. Innovación social en o medio rural”. O taller ye de baldes previa inscripción ninviando un email a medioambiente@gudarjavalambre.es.

O programa previsto ye o siguient:

9:30 Recepción de participants y bienvenida.

10:00 Innovación social en o mundo rural: os vecins en a chestión d’os recursos agro-forestals.
Elena Górriz. Investigadora, Usina Rechional d’o Mediterranio de l’Instituto Forestal Europeu

10:30 A custodia d’o territorio. Historia y metodo.
Jorge Abril. Coordinador, Asociación Desembolique Maestrazgo-Secretaría Tecnica Ret Aragonés de Custodia d’o Territorio

11:15 Apadrina una olivera. Iniciativa de Desembolique Rural Sostenible. Cómo recuperar 100.000 oliveras centenarias abandonadas?
José Alfredo Martín y Alberto Alfonso. Cofundadors, Asociación Recuperación Olivos Yermos Oliete

12:00 Pausa

12:15 Vídeoconferencia: Cómo favoreixer l’acceso a la tierra?
Jordi Martí. President, Asociación Terrafranca

13:00 O banco de tierras: prevención d’incendios forestals y recuperación de paisache.
Olga Ric. Tecnica de Medio Ambient, Comarca Matarranya

13:45 Iniciativa privada ligada a la chestión agro-forestal d’a finca Buixcarró.
Vicent Ferri. Fundación Victoria Laporta Carbonell, P.N. Serra Mariola

14:30 Chenta

Tarde: Actividat con as entidatz comarcals

Pa mas información puncha aquí 😉

Enguero d’o documental Ruralink

Ruralink ye un prochecto documental que s’enguera o Viernes 31 Marzo a las 19.15 horas en o Centro Civico Delicias de Zaragoza, y que connecta a chovens d’o medio rural de Bradenburgo (Alemanya), Lesbos (Grecia) y Aragón, a traviés de como contan as suyas propias historias dillá d’os estereotipos y a narrativa imperant en os medios de comunicación. A cinta amuestra una imachen moderna d’as zonas rurals, an trobamos chovens que dedican a suya vida a protecher, restaurar y revivir o territorio, as suyas comunidatz locals y a cultura d’a suya aria, metendo en practica una visión d’Europa basada en a sostenibilidat, a solidaridat y o pluralismo.

Entre 1 anyo, 9 chovens han aprendiu tecnicas d’entrevista y filmación. Posteriorment, equipaus y camera en man, han viachau en grupos transnacionals a zonas rurals de Brandeburgo, Lesbos y Aragón ta entrevistar a atros 6 chovens locals sobre as suyas vidas, os suyos soneos y os retos que afruentan en o día a día, descubrindo os suyos vinculos con chovens d’atros países d’a Unión Europea.

O resultau d’iste treballo ye un documental, Ruralink, feito por y t’os chovens, o qual amuestra una anvista actual d’a choventut en o medio rural y escribe una nueva narrativa ta un prochecto europeu conchunto.

Ruralink ye un prochecto promoviu por Fondo Natural (Aragón), Citizens for Europe (Berlin), Bridging Europe (Grecia), European Alternatives y.V y financiau por Jugend für Europa.

Mas información sobre Ruralink en este enlace.

2 anyos de mallata

O pasau 17 de marzo facioron dos anyos dende que ista mallata ubrió as suyas puertas, y dende alavez no han dixau de pasar-ie ovellas, vacas, personas, cans, ideyas, insectos, amistatz, y un largo etcetera… y lo que en queda pa que s’amorte a flama! GRACIAS a toda la chent que la fetz posible 🙂

Territorios Pastoreaus 2

Os proximos 27 y 28 de marzo se celebra en Zaragoza a segunda edición de Territorios Pastoreaus, organizada por a Fundación Entretantos y INTEROVIC, con a colaboración d’a Plataforma por a Ganadería Extensiva y o Pastoralismo y o EFNCP.

L’evento tendrá una doble siede, o luns 27 de marzo as sesions se celebrarán en a Sala Goya d’o Departamento de Desembolique Rural y Sostenibilidat d’o Gobierno d’Aragón, (Plaza San Pedro Nolasco, 7) mientres que o martes 28 de marzo serán en a Sala de Reunions d’a Feria de Zaragoza.

A chornada se centra en experiencias d’exito y buenas practicas en ganadería extensiva que contribuyen a la chestión y conservación d’os territorios rurals (y no tant rurals). En un formato achil, de presentacions cortas y espacio ta debatz, mas de vinte ganaders y ganaderas, tecnicos y personas d’organizacions vinculadas a la ganadería extensiva compartirán, a lo largo de totz dos días de sesions, numerosos prochectos y iniciativas.

As intervencions s’han organizau en cinco mesas tematicas, que abarcan aspectos muit diferents: a primera ye dedicada a la custodia d’o territorio y a ganadería extensiva, a segunda a compartir modelos de producción sostenible en ovino y caprino, a tercera ofrirá a visión dende as administracions publicas, a quatrena charrará d’a sostenibilidat de l’ovino y caprino y, finalment,a zaguera mesa será dedicada a os retz d’emparo a la ganadería extensiva y o pastoreo. Un programa muit completo que conta amás con l’aliciente de coincidir o suyo final con o prencipio d’a FIGAN 2017.

L’autora d’iste blog, Lucía López Marco, participará en a mesa 5 presentando a Plataforma por a Ganadería Extensiva y o Pastoralismo.

Puetz descargar-te o programa actualizau punchando en este enlace.

Ta inscribir-te en a chornada cal rellenar o siguient formulario.

Dos articlos de Mallata nominaus a os premios RED REMEDIA

Dos articlos de Mallata publicaus en o blog d’o Ret Scientifico REMEDIA, son nominaus a os premios RET REMEDIA a l’actividat mitigadora d’o cambeo climatico en o sector agroforestal en a categoría de Premio a la millor dentrada en o blog (o Blog MITI). En ista categoría se premiarán a os autors d’as 3 millors dentradas en o blog d’o Ret REMEDIA escritas dende d’o 25 de Marzo de 2015 dica o 15 de Febrero d’o 2017. Ta ixo s’han pre-seleccionau as 8 dentradas orichinals con mas visitas, entre as qualas se troban dos dentradas de l’autora de Mallata.com: Antibioticos, cría de bestiar y cambeo climatico, publicada o 18 de chulio de 2016, y Transuancia y cambeo climatico.

Amás, os premios Ret Remedia tamién premiarán as 2 millors tesis doctorals desembolicadas en l’ambito d’o RET REMEDIA y por soci@s d’o RET REMEDIA, que a suya de lectura haiga estau entre o 25 de Marzo de 2015 y o 1 de Marzo de 2017; y tamién se premiará ae compromiso mitigador difuera d’o RET REMEDIA a una persona relevant en l’ambito d’a mitigación d’o cambeo climatico en o sector agroforestal.

As personas ganaderas en cadaguna d’as tres categorías (Blog MITI, Doc MITI, Big MITI) se darán a conoixer entre o V workshop RET REMEDIA, que se celebrará en l’IRTA Torre Marimon, Caldes de Montbui (Barcelona), os proximos días 28-29 de Marzo.

O Ret Remedia ye un ret scientifico de mitigación d’emisiones de gases d’efecto invernadero en o sector agroforestal (agricultura, ganadería y forestal) que naixió en 2011 y en el qual participan scientificos de toda a Peninsula Iberica.

Economía social y solidaria en o medio rural

Articlo publicau orichinalment en a Revista Sobiranía Alimentaria, Biodiversidat y Culturas, numero 27

En tierras aragonesas naixe en 2016 RuralESS, un colectivo de personas que achugamos por dinamizar o medio rural a traviés de l’emprendimiento y a economía social y solidaria (en adebant, ESS) como ferramienta de transformación t’os territorios.

Encara que no todas as personas que femos parte d’iste colectivo habitamos o medio rural, tenemos muit claro que o present y o futuro d’o nuestro entorno pasan por recuperar espacios y dinamicas que se troban luen d’a gran ciudat. En iste sentiu, veyemos en o medio rural una oportunidat de cambeo fundamental an que planteyar un modelo social y economico mas chusto, mas equitativo y mas sostenible. Ye aquí an a ESS nos proporciona o marco en o qual poder desembolicar istas relacions, ofrindo as ferramientas, os recursos y os espacios de trobada t’as personas que quieren fer as cosas de forma diferent.

Dende RuralESS hemos parau cuenta en que muitos d’istes ingredients ya existiban en o medio rural aragonés y que no caleba que «mezclar-los» (meter-los en común) ta que tot iste movimiento pasase d’estar un planteamiento alto u baixo difuso a una realidat palpable. Con ista analís somera d’a realidat rural, nos proposemos como colectivo aportar o nuestro granet d’arena.

[cml_meya_alt itz='1902']ruraless-02[/cml_meya_alt]
Taller en L’Ainsa. (Foto: RuralESS)

Primero queriemos compartir as nuestras reflexiones con atras personas d’o medio rural por medio d’un manifiesto y, con a finalidat de seguir creixendo y creyar ret, decidiemos organizar dos chornadas. As primeras tenioron puesto en Zaragoza, os días 15 y 16 d’aviento, y yeran dirichidas mas que mas a achents d’emplego y desembolique local, encara que contoron con a participación d’un grupo de personas de procedencia y condición muit diversas. Se planteyoron modelos de dinamización local dende os prencipios d’a ESS y teniemos a suerte de contar con a presencia de Daniel López, doctor en Agroecolochía, miembro d’Ecolochistas en Acción y parte de l’equipo impulsor d’o postgrau de Dinamización Local Agroecolochica d’a Universidat Autonoma de Barcelona. As segundas chornadas estioron en L’Aínsa (Sobrarbe, Alto Aragón) o 17 d’aviento. S’amanoron muitas personas con prochectos y con a voluntat de conoixer y tomar consciencia de que existen experiencias que se desembolican en o mesmo espacio y con uns prencipios muit similars, y surtioron un buen zarpau de propuestas.

Encara que os tasos meses que levamos d’andadura no son prou ta fer una valoración d’o camín recorriu, en RuralESS tenemos a sensación de que l’anyo 2017 promete empecipiar a meter en o centro a las personas a traviés d’o medio rural y d’a ESS.

Queremos un buen vivir t’os nuestros lugars, tu tamién? Si tiens intrés en istes temas, quiers conoixer mas u aduyar, no dubdes en meter-te en contacto con o nuestro grupo a traviés d’o correo aragonessrural@tutanota.com.