Remeios d’orichen animal emplegaus en etnomedicina y en etnoveterinaria

Caldo de babieca ta sanar as paperas, caldo de cadiellos t’os tuberculosos, luenga de cullebra t’a dentición d’os ninons, u zapos vivos bullius en olio ta curar as feridas producidas por os xubos en as caballerías… pareixen remeios quitaus de Harry Potter, pero no, se tracta d’animals usaus tradicionalment en a medicina y a veterinaria populars.

[cml_meya_alt itz='615']pilmadores[/cml_meya_alt]

Navatiando entre a bibliografía ta un treballo sobre etnoveterinaria, fue a dar con un libro de l’etnologo Rafael Andolz titulau De pilmadores, curanderos y sanadores en el AltoAragón, publicau en 1987, en o qual se replegan distintos remeios utilizaus entre o pasau sieglo XX. Beluns clamoron muito o mío ficacio, como o conoixiu baile d’a tarantula, levau a la practica en a zona de Monegros, an as picaduras de tarantulas se curaban a pur de mosica y coplas. Quan una persona resultaba afectada por a picadura d’istes aracnidos, se les levaba ta casa suya y se les obligaba a guardar leito bien abrigaus (con quantas mantas y quantos braseros cargaus con as brasas d’o fogar). De vez, en a falsa, prencipiaba a fiesta: se tanyeba, se cantaba y se bebeba sin aturar, fendo caso omiso a os chilos d’a persona malauda. Dimpués de quantas horas de borina, y mas que mas yera efectivo si o malaudo bailotiaba dentro d’o leito, a malotía desapareixeba. Rafael Andolz en o suyo libro se pregunta si a efectividad de tant curioso tractamiento radicará en a sudor que provoca y que aduyaría a eliminar as toxinas. A explicación d’os locals yera que “a tarantula tiene como una especie de guitarra en a espalda y mientres tocan os mosicos en casa de l’enfermo, a tarantula tamién baila y s’agota”. En o Programa de Fiestas de Pallaruelo de 1977 amaneixeba un poema de Juan Baleyases que en una d’as suyas estrofas diciba asinas “Y si pica tarantula/ u le fiza un escorpión/ ta curalo de camín/ buscaban un tañedor/ y allí venga a bailar jotas/ a gente por t’ol redol/ y si i había algún jotero/ tirar valiente canción/ y con otras mercaderías/ aunque les en digo yo/ a persona no paicía/ y se le’n iba el dolor”. Curiosament, iste mesmo baile ta curar os atarantamientos s’ha rechistrau tamién en o sud d’Italia.

Amás d’iste, amaneixen en o libro muitos chocants remeios, beluns d’ells d’orichen animal, como tomar o xuco derivau de macerar figau de caballo u de ternera en vin fuerte ta curar as anemias, atar a la cabeza de l’enfermo un palomo viva ubierto a lo largo ta curar a meningitis, u o que levaban a la practica en Binéfar ta privar a mal que teneban os ninos quan les saliban os dients, que consistiba en que o pai de l’afectau heba de pillar una cullebra, rancar-le a luenga y soltar a cullebra unatra vez, a luenga s’embolicaba en un panyo que, con un imperdible, se colocaba en bella prenda d’o nino. Os tuberculosos se curaban bebendo caldo de cadiellos, solo que no podeban saber de qué yera o caldo, sino o remeio no surtiba efecto, mientres que en Ibieca bebeban caldo de babieca t’as paperas. D’atra man, en Arén, tractaban as almorranas d’a siguient traza: se vertiba un fardacho vivo en olio bullindo, se desfeba tot, se le adhibiba espliego y grasa de cerdo y o mezclallo s’untaba de nueitz entre tres u quatro días, tiempo dimpués d’o qual, se curaban.

[cml_meya_alt itz='616']isard-275435_1280[/cml_meya_alt]

Dimpués de descubrir ista curiosa obra de Rafael Andolz, y sin asperanzas de trobar vivos en a memoria d’os montanyeses mas remeios d’ista mena, me levé una segunda sorpresa, quan una sinyora de Barbenuta me narró cómo curaban en a suya choventut as feridas que as caballerías se feban con os xubos, y que consistiba en bullir zapos vivos en olio y dimpués aplicar ixe olio, una vez frío, sobre as feridas ta que zarrasen. Un sinyor de Yosa me confirmó que en casa suya tamién se feba, encara que solament bulliban a piel d’o zapo. En a Val de Tena yera muit comun fer servir cuerno de sarrio ta afeccions diversas, como paperas, infeccions bucals, pulmonías de diversas especies u a fiebre d’as caballerías; y en muitos puestos, emplegaban as telarainas como cicatrizants.

Encara que l’uso d’animals en etnomedicina y etnoveterinaria no sía chustificau, resulta curioso que os nuestros debantpasaus, a pur d’a tecnica d’asayo-error descubrisen formas curativas que, sieglos dimpués, a sciencia explicaría, como por eixemplo, que a secreción mucosa d’o zapo tiene efecto anestesico local y amás detiene as hemorrachias u que as telarainas son buenas cicatrizants porque estimulan o creiximiento y l’actividat natural d’as celulas en contacto con ellas y amás son recubiertas con fungos que tienen acción antibiotica.

Greferendum u Agriferendum?

Mientras toda a semana, os meyos de comunicación s’han feito eco d’o referendum que va a tener puesto hue en Grecia, en o qual, os ciudadans helenos deciden u no acceptar as demandas d’os acreedors internacionals a cambeo de diners ta privar que Grecia no pague as suyas deudas. Muito s’ha debatiu sobre os posibles efectos d’o “Sí” y encara mas sobre os d’o “No”, de cómo afectaría a o turismo, a la sanidat, a o día a día d’os griegos…

Manimenos, a la hora d’informar sobre as conseqüencias que la una y l’atra respuesta tendrían sobre l’agricultura, a ganadería, a pesca y, en definitiva, sobre l’alimentación, a información que se troba en o ret en castellán y en anglés ye nula. Ye curioso que dengún no charre d’un sector que, seguntes datos de l’Ambaixada griega, emplega a una quatrena parte d’o país, y que chuga un papel mas que important dentro d’a Unión Europea.

[cml_meya_alt itz='602']visser-417549_1280[/cml_meya_alt]

Entre os zaguers anyos, o creiximiento d’a productividat en Grecia ha estau muit por baixo d’a meya d’a Eurozona, l’ature ha remaniu alto y a competitividat d’a economía s’ha debilitau. Por lo que fa a o sector de l’agricultura, a crisi economica desencadenó una caita en os ingresos d’os agricultors d’o 13,5%, una puyada en os costes de producción, especialment en ganadería, y una fuerte disminución de l’emplego en l’agricultura. Encara que o creiximiento de l’ature en a industria y en o sector servicios pareixe haber teniu efectos secundarios positivos en o sector agricola, ya que ha obligau a muita chent a tornar a zonas rurals y agrarias. Resulta interesant, que dica finals de chinero de 2012, d’as 3,092 solicitutz de terrenos que se tramitoron, un 35 % proveniban de personas desemplegadas que quereban cautivar a tierra, mientres que solament un 8 % concerniban a agricultors en activo. Amás, ha aumentau a venda de productos en circuitos cortos de comercialización, encetando un camín ta l’autoabastecimiento.

[cml_meya_alt itz='601']olives-357851_1280[/cml_meya_alt]

Manimenos os efectos d’a crisi en o sector agrario, l’agricultura y a ganadería continan chugando un papel fundamental en o comercio exterior griego. Muitos países d’a UE satisfan as suyas necesidatz con productos d’orichen griego (aceite d’oliva, fruitas y hortalicias, cereals…). D’atra man, encara que Grecia cubre en gran parte as suyas necesidatz agricolas, importa productos carnicos, lacteos y piensos d’atros países. Por o que o ‘No’, podría romper ista estabilidat, podendo salir afectaus atros países miembros que se quedarían sin cubrir as suyas necesidatz de bells productos y sin trobar salida a la exportación d’atros bienes.

O que tampoco no contan os meyos foranos, pero sí os griegos, son as condicions d’os prestamistas que afectan a o sector de l’agricultura, y que incluyen un aumento d’a taxa d’imposaus d’o 13% a o 26%, aumentar l’imposau anticipau de 27.5% a 100%, retirar a regulación recientment aprebada por o Parlamento griego t’a exención d’imposaus de l’aduya por valor de 12.000 € y os imposaus y os daños agricolas de l’ELGA, retirar o reembolso por l’imposau especial sobre o gasóleo t’os agricultors, aumento en o pre d’a enerchía agricola, grans aumentos en contribucions a OGA, aumento de l’IVA a insumos agricolas dica o 23% (yera en o 13%), aumento de l’IVA a l’envasau de productos agricolas a o 23%. Seguntes aseguró Dimitris Kodela, ministro d’Agricultura griego, “l’acceptación d’istas propuestas va a chenerar una crisi alimentaria y va a estricallar a agricultors y ganaders”.

Fa pocos días, a ministra d’Agricultura, Alimentación y Meyo Ambient d’o Gubierno d’Espanya, Isabel García Tejerina, fació un comentario en Antena 3 sobre o referendum griego que ha suscitau muita polemica. “Paratz cuenta, que as urnias son periglosas”, diciba a ministra, y, en iste caso, pueden estar-lo, y muito, pero más que más t’o suyo ministerio, ya que os prencipals cautivos producius en Grecia son o tabaco, o trigo, os tomates, os citricos, a remolacha zucrera, os vinyeus, as oliveras, as trunfas, y o cotón. Ye curioso, porque si buscamos quáls son os prencipals cautivos en Espanya nos trobamos con que son a olivera, l’hordio, o trigo, a remolacha zucrera, o panizo, as trunfas, o centeno, a cibada, l’arroz, os tomates, a cebolla, os vinyeus, os citricos… cobrando especial importancia o tabaco en qualques rechions como Extremadura. Amás, tanto en Grecia como en Espanya, ye especialment significativa a cabana ovina… Vaiga, qué casualidat! Qué pasaría si gana hue o ‘No’? Se teme una caita d’os pres que meta en periglo a producción intensiva espanyola y as suyas exportacions?

[cml_meya_alt itz='603']goats-497910_1280[/cml_meya_alt]

Lo cierto ye que dengún no sabe qué pasará manyana, y probablement dengúnno i haiga encertau con as suyas especulacions. O que sí se conoixe, ye que l’autoabastecimiento perchudica a os importadors, pero no afecta ni a os consumidors d’a piet, ni a os productors que tienen asegurada a venda d’o suyo producto. Hue i hai muitas mas cosetas en chugo que no as que nos contan, y o sector de l’Agricultura ye una d’ellas.

Talment habríanos d’aprender a producir de forma sostenible, solament as cantidatz necesarias, con insumos propios, ta que o bater d’as alas d’una mariposa en unatro punto d’a planeta, no meta en periglo a la nuestra economía.

300.000 l. de leit a o día t’a vasuera. Quiers saber por qué?

[cml_meya_alt itz='582']cow-430197_1280[/cml_meya_alt]

Os lacteos, son productos mas que habituals en a nuestra dieta. A gran parte d’a población los consume diariament y, encara que os nuestros debantpasaus consumiban más que más lacteos de craba y ovella, a zaguers d’o sieglo XIX empecipió a cheneralizar-se o consumo de leit de vaca por toda a peninsula iberica. Asinas, os pasiegos s’instaloron en grans ciudatz con as suyas vacas, dica que s’importoron razas seleccionadas de Centro Europa y empecipió a aumentar progresivament o numero de cabezas de vacuno lechero en Espanya. Manimenos, a zaguers d’o sieglo XX, en dentrar en a Unión Europea, amaneixioron as condutas lácteas, integradas en a Politica Agraria Comuna (PAC).

Qué significa isto?

A Unión Europea, establiba un limite maximo de litros de leit de vaca que cada país podeba producir. De tal forma, que aquells ganaders que queresen producir leit, heban de comprar conduta  u logar-la. Sin conduta, no se permitiba a producción de leit. Espanya teneba asignau un volumen de 4,5 millons de toneladas frent a una demanda total de productos lacteos de quasi nueu millons de toneladas, la qual cosa suposó o zarre de muitas ganaderías familiars y a obligación d’importar lacteos d’atros países miembros. S’estima que en istes 30 anyos de vida d’o sistema de condutas, o numero de ganaderías ha disminuiu a un ritmo d’o 6% anual en o conchunto d’a UE.

Por qué han desapareixiu as condutas lácteas?

A Comisión Europea metió fin o pasau 1 d’abril a l’aplicación d’as condutas lacteas estatals imposadas fa 30 anyos. A versión que da a UE a o respecto ye que cada vez i hai una mayor demanda de productos lacteos a ran mundial, y se preveye que siga creixendo a un ritmo anual d’o 2%. Dau que o sistema de condutas, fixaba maximos de producción a os ganaders, a UE interpretó que as condutas impediban creixer a os productors europeus. Amás, dende Bruselas consideran que o sector lacteo s’ha adaptau a o mercau y ya regula a suya producción en función d’as necesidatz reals. 

Y agora qué?

[cml_meya_alt itz='584']milk-518067_1280[/cml_meya_alt]

O problema, agora, ye que as industrias lacteas son as que tienen o poder, y ellas son qui imposan as condicions. Seguntes afirmó Gaspar Anabitarte, productor de leit y secretario cheneral de COAG en Cantabria, a RTVE, “se son imposando reduccions muit fuertes de volumen de leit a os productors, mientres manipulan a valoración d’os estandars de calidat y marcan pres de compra a os ganaders por baixo d’os suyos costes de producción”. Muitos ganaders aseguran que dende as centrals lecheras les ofreixen uns pres de compra muit por baixo d’os costes de producción.

Hue finalizan os contractos con as centrals lecheras, y a muitos chicotz productors no se les renovarán. Seguntes publica hue a Unión de Chicotz Agricultors y Ganaders (UPA), en un comunicau, un total de 300.000 litros de leit a o día podrían quedar-se sin replegar en Espanya a causa d’a finalización d’os contractos a partir de hue, 1 de chulio

UPA asegura que ista situación sin precedentes se debe a la dentrada masiva de queso dende Alemanya, Francia y Holanda, a pres muit por baixo d’o que cuesta producir-los y que debant d’o zarre d’o mercau ruso, buscan un “mercau sumidero” en Espanya, incurrindo en a practica viedada d’o dumping.

En o que levamos d’anyo, as importacions de queso enta Espanya han aumentau en 2.107 toneladas respective a 2014, y manimenos a valor de ditas importacions s’ha reduciu en 25 millons d’euros. Por o que dentra “mas producto lácteo y de menor valor”. En concreto, dende Alemanya s’han importau en o referiu periodo quasi 1.000 toneladas de quesos mas que l’anyo anterior pero a suya valor ha caito en mas de 10 millons d’euros. “O resultau ye a ruina d’os ganaders lacteos espanyols”, aseguró ahiere o secretario de Ganadería d’UPA, Román Santalla.

Qué conseqüencias tiene en as explotacions?

[cml_meya_alt itz='581']cows-526771_1280[/cml_meya_alt]

As conseqüencias son que creixerán aquellas instalacions de producción intensiva, quala alimentación ye externa a la explotación, que puedan invertir en chenetica ta tener animals que cada vez produzcan mas leit, con tres muyius diarios, con animals que no salen nunca a pasto y con man d’obra barata y esclatada. En producir grans cantidatz de leit a lo largo de tot l’anyo, podrán negociar pres baixos con as centrals lecheras, resultando todas dos partes beneficiadas.

As grans perchudicadas serán as ganaderías familiars, que no tienen meyos ta realizar reformas en a explotación, por a qual cosa no podrán producir mas leit. Os 300.000 litros de leit que van a ir t’a vasuera a partir de hue, provendrán d’istas ganaderías.

I hai alternativas?

[cml_meya_alt itz='583']milk-642734_1280[/cml_meya_alt]

Si, bi’n ha. Pero no sirven de cosa si no se consciencia a o consumidor d’a importancia d’emparar a o sector, y d’as conseqüencias que tiene o no fer-lo: desaparición d’emplego, emplego precario, falta de buenpasar animal, leit producida a pur de transchenicos, gran producción de CO2 (a causa d’o transporte d’alimentos producius en atras zonas d’a planeta, y a la importación de lácteos d’atros países europeus), gran impacto ambiental…

A solución pasaría por a creyación de circuitos cortos de comercialización y en a venda directa. En aquellas zonas en as qualas s’han encetau istas vías de comercialización, os resultaus han estau un exito y tanto productors como consumidors afirman haber saliu ganando. Si, amás, se le da una valor adhibida a o producto (producción ecolochica, transformación d’o producto en a mesma explotación u en chicotas cooperativas de productors, recuperación de razas autoctonas y de productos tipicos producius con ellas), as posibilidatz d’exito aumentan.

En pocos días prencipiarán movilizacions por tot o estau pedindo “solucions y a fin d’os abusos” d’as industrias lacteas. Por l’inte, os consumidors, podemos prencipiar salindo t’a carrera con ells. Si no femos brenca, totz salimos perchudicaus.

A paridera, un espacio viviu

Comparto iste texto de Félix Rivas, publicau en El Diario del AltoAragón o 7 de febrero de 1999.

[cml_meya_alt itz='524']mardanos paridera[/cml_meya_alt]
Paridera actual en o Pireneu Aragonés

Como puesto d’albergue d’os rabanyos d’ovellas, o corral u paridera ha estau l’entorno en o qual os pastors de l’Alto Aragón han pasau y continan pasando muitas d’as suyas horas de treballo y muitos d’os suyos esfuerzos cutianos. En a paridera cal cudiar d’as ovellas enfermas u d’os corderos recientment naixius, cal escoscar o suyo interior periodicament, cal deseparar o bestiar que sale a pastar d’o que se queda tot o día baixo teito, cal repartir o forrache u o pienso, cal fer o sinyal en a orella d’os corderos de poca edat… Y tot isto en l’actualidat, ya que antes mas a paridera yera mas present en a vida d’os antigos pastors. En ella, muitos días caleba quedar a adormir a veces por as inclemencias de l’orache, atras por a larga distancia dica o nuclio de población mas amanau y atras en a epoca de parizón quan caleba adormir con un uello ubierto y unatro cerrau ta estar muit a la tisba d’as ovellas que yeran a punto de parir. De verano, amás, podeban pasar a nueit en companyía de qualques labradors que, mientres segaban y trillaban, preferiban no desplazar-se día par d’atro t’as casas suyas. Mesmo en qualques momentos historicos de gran periglo, como en a zaguera Guerra Civil, as parideras sirvioron de cubillar a las chents de qualques lugars.

Se puede considerar, por tanto, a la paridera como un espacio viviu, un entorno plenament modelau por as experiencias y a memoria de l’Alto Aragón. Tant viviu y modelau que en ell se refleixan qualques d’as actividatz mas profanas, sagradas y machicas que a cultura tradicional sabeba asumir y integrar sin gran dificultat. Unas actividatz y unas creyencias que hue nos implen d’asombro, y mesmo d’incredulidat, pero que han estau presents dica fa pocos anyos en todas as comarcas altoaragonesas.

[cml_media_alt id='531']Pastores chesos haciendo queso en la puerta de una cabaña en el Valle de Guarrinza (Foto: Ricardo Compairé)[/cml_media_alt]
Pastors chesos fendo queso chunto a una cabana en a Val de Guarrinza en os anyos 20 d’o sieglo pasau (Foto: Ricardo Compairé)

Un d’os casos mas curiosos se daba en Robres, an que, como totz os rabanyos se podeban encerrar en qualsiquier paridera que estase libre, se feba servir iste metodo ta reservar una d’ellas (pillar a vez, diríanos en unatro contexto): yera prou con colocar un saco penchau d’a puerta de dentrada y si bel atro pastor i plegaba mas tarde, ya sabeba que ixa nueit iba a estar ocupada. En Serrablo, os pastors se serviban d’o fumo que saliba d’a chaminera d’a caseta ta predicir o tiempo: si puyaba en vertical quereba dicir que iba a plever muit luego y, igual que totz os suyos components, a nueit de Totz os Santos se replegaba antes de lo normal en o corral, lo mesmo que as personas lo feban en as suyas viviendas. Una serie de practicas acazan l’obchectivo común de protecher a la paridera de posibles enemigos. Belunas son bien expeditivas como ocurre en un corral de Valcarca, amán de Binaced, an que, ta privar que as palomas se minchen o grano que se da a os corderos, penchan quantas palomas muertas en os frents d’os cubiertos. Atras conservan un fuerte conteniu machico. Una d’ellas ye a que consiste en enronar a cabeza d’una ovella modorra (en o Viello Aragón ista ovella heba d’estar amás negra) que ha muerto d’ixa malotía en a dentrada d’o corral ta protecher a las de demás. T’a mesma fin se gosaba penchar dentro d’o cubierto una piedra foradada, con un forau creyau de forma natural. Ista piedra, en qualques puestos como Fonz, teneba una valor y se transmitiba de pastor a pastor, de tal traza que solo podeba estar utilizada que por aquella persona a la quala perteneixeba. En ixa población d’a Cinca Meya se penchaba amán d’a puerta y a suya utilidat yera a de protecher contra os rayos.

Encara que si un mal u una malotía produciba a muerte a muitos animals, podeba pensar-se que yera una bruixa a responsable, y en ixe caso caldría recurrir a un esconchuro,  lo menos…

O Sabuco, una planta muit emplegada en a veterinaria popular altoaragonesa

[cml_meya_alt itz='569']1024px-Sambucus_nigra_004[/cml_meya_alt]

Sambucus nigra, conoixida en castellán como saúco y en aragonés como sabuco u sabuquero, ye un arbusto muit común en o Pireneu y en atras zonas d’a Peninsula Iberica. Ye de crosta suberosa, de color parda en o tronco, de color cenisa en as ramas añals y verda en los brotes de l’anyo. A flor ye blanca y da uns frutos negros y carnosos.

O sabuco floreix a partir d’abril, prencipalment por San Chuan, encara que os suyos frutos no maduran dica finals de verano. Iste arbusto se cría en sotos, setos, ribazos d’hortals… entre os 500 y os 1.500 m.

O sabuco ye, probablement, a planta mas utilizada en a veterinaria popular altoaragonesa. As suyas flors se culliban y se deixaban ixucar pa disposar d’ellas tot l’anyo. Se feban servir solas u fendo parte d’o popular Ramo de San Chuan. Iste ramo se feba a nueit d’o 24 de chunio chusto antes que no amaneixese y se componeba de flors de sabuco (Sambucus nigra), malva (Malva sylvestis), menta (Mentha spp.), tolongina (Melissa officinalis), rosas silvestres (Rosa canina), etc… Pa que tenese mas poder se bendiciba en a ilesia. Iste ramo se deixaba ixucar, bien en os balcons d’as casas, bien chunto a o fogaril. Y se guardaba pa fer saumerios que s’aplicaban en os animals anfermos.

[cml_meya_alt itz='571']sambucus nigra flor[/cml_meya_alt]

Os saumerios de sabuco u d’o Ramo de San Chuan se podeban obtener bien cremando a flor de sabuco en una sartén viella pa que se chenerase o fumo, u bien bullindo-la en una perola d’augua pa producir os vapors.

S’utilizaban pa qualsiquier patolochía a ran respiratorio, qualques malotías dichestivas (empachos, diarreas, colicos intestinals) y problemas a ran d’o braguero (mastitis, fizaduras de gripia, secau…). Tamién yera eficaz en as inflamacions d’a glandula parotida (paperas).

Quan se tractaba de malotías respiratorias, dichestivas u d’a glandula parotida, se colocaba a l’animal enfermo una manta sobre a cabeza, y por baixo d’os ollars se colocaba una sartén rusient con a flor, u a olla con a decocción, pa obligar-lo d’ista forma a alentar as vapors. Pa os colicos, intestinals, i hai qui fa incidir as vapors en o vientre de l’afectau. Tamién yera conoixiu l’efecto d’a mermelada de sabuco pa patolochías a ran bronquial.

[cml_meya_alt itz='570']sambucus nigra fruto[/cml_meya_alt]

Si, por contra, se quereba tractar una mastitis u una fizadura de gripia en o braguero*, se colocaba a sartén u perola debaixo d’a ubre de l’animal. Ta que a curación estase mas eficaz, dimpués se cubriba o cuarterón afectau con buro (baleyo archiloso). Quan o que se quereba yera ixucar a l’animal, se feban incidir as vapors sobre un trapo humido entre uns menutos y s’aplicaban sobre o braguero.

Os fumos d’o Ramo de San Chuan, amás, s’utilizaban ta desinfectar cubiculos an heba muerto bell animal. Tamién se feba en as cambras d’as casas en as qualas i heba feneciu bella persona.

*cal aclarir que os informants gosaban achacar qualsiquier inflamación en o braguero a la mordedura de gripia, quan en a mayoría d’ocasions, a hinchazón sería d’orichen bacteriano.

Chornada en L’Aínsa de Iniciación en a Chestión de Pastos

[cml_meya_alt itz='558']chornada_pastos[/cml_meya_alt]

Iste viernes 12 de chunio se celebra en L’Aínsa a chornada “Iniciación en a chestión de pastos”, que organiza l’Asociación de Criadors de Vacuno Pirenaico (ASAPI). L’obchectivo ye amanar a ganaders y tecnicos un modelo de chestión que achuga por aumentar l’autonomía d’as explotacions, chestionando de millor traza l’equlibrio dentre suelo, plantas y animals. a chornada ye gratuíta y a inscripción se fa ninviando un email a asapi@pirineos.com

As plantas como base d’o pastoreo

Se tracta de chestionar as plantas con os animals y no a la inversa como fundamento d’o pastoreo.

A relación estreita y complementaria que las plantas, o suelo y os animals mantienen, constituye un ecosistema que permite una agricultura productiva, rentable y respectuosa con l’entorno. Fer consumir a os animals hierba en o suyo millor momento vechetativo ye la clau d’o pastoreo que quiere obtener uns resultaus economicos y meyo ambientals adequaus.

Ta obtener un rendimiento correcto d’o pastoreo ye important saber chestionar as plantas y respectar os siguients prencipios basicos:

  • Regle nº 1: Pastar siempre en o momento vechetativo optimo de las plantas.
  • Regle nº 2: Nunca realizar sobrepastoreo.

A combinación d’istes 2 prencipios, aumenta considerablement a calidat y a salut  d’as plantas.

A dichestibilidat y l’apetencia d’as plantas, s’incrementa influindo dreitament sobre a producción animal por hectaria, podendo plegar a duplicar-se mientres a cantidat d’a materia seca s’incrementa entre o 30% y o 50%. Tot isto favoreixe a biolochía d’o suelo y o desembolique d’o sistema radicular d’a planta que orichina:

  • Almacenamiento d’enerchía y recursos d’a planta.
  • Aumento d’a capa d’humus d’o suelo.
  • Mayor capacidat de retención d’augua y nutrients.
  • Incremento d’a cantidat de materia seca altament digestible en la planta.
  • Se favoreixe o ciclo reproductivo de la planta.
  • S’aconsigue un equilibrio de minerals y oligoelementos en la planta.

Cómo afecta a o suelo a chestión d’os pastos?

[cml_meya_alt itz='559']calf-790263_640[/cml_meya_alt]

O pastoreo afecta a os procesos fisicos, biolochicos y quimicos d’o suelo. Por unatra parte, o pastoreo de precisión, amillora a estructura d’o suelo, aumentando a fertilidat y a vida biolochica d’o suelo.

Tot isto, puede aconseguir, sin a utilización d’abonos y sin l’emplego de treballos mecanicos, a condición que o suelo no sía excesivament degradau.

Istes resultaus pueden obtener-se simplament aumentando a eficiencia d’a fotosintesi y l’aprovechamiento de las plantas. Asinas, componius carbonados y materia organica son introducius de nuevo en o suelo.

As plantas aumentan a vida d’o suelo. Ye ista una interacción d’entre plantas y animals o que aumenta a producción  de materia seca y por tanto a restitución d’elementos ent’o suelo. As plantas son a base d’o sistema.

Por tanto, os pastos y o suelo en el qual creixen las plantas, son as fuents d’ingreso d’a interpresa agraria.

Uns pastos d’alta calidat que suministren prou carburant t’a nuestra interpresa, no pueden existir sin un suelo vivo.

Un buen aprofitamiento d’os recursos, ye fundamental ta guarenciar o mantenimiento y rentabilidat d’as explotacions ganaderas. Dende ista perspectiva, hemos de cudiar a o maximo a tierra y asegurar a maxima sintonia d’entre suelo, plantas y animals.

En a chornada que organiza ASAPI, se desembolicarán istes conceptos entre o maitín con a presencia de tecnicos d’a Consultoria francesa PatureSens y a colaboración como traductor, moderador y expierto en a chestión d’os pastos pirenaicos, o scientifico d’o CSIC D. Federico Fillat. De tardes, se visitarán pastos y se debatirá sobre l’aprendiu amás d’observar diferents sistemas d’encletau y chestión de praderas.

Programa d’a Chornada

Sesión primera: Duración 3 h 30 menutos

*Obchectivos pedagochicos d’o módulo:

Permitir a os alumnos, comprender y asimilar las bases d’a chestión d’os pastos: Prencipios y metodos ta una buena chestión ganadera d’os pastos.
*Contenius:

Historia d’as tecnicas d’aprofitamientos de pastos: Os rabanyos de rumiantes dende Andre Voisin dica hue.
*Prencipios de base:

Prencipios botanicos.
Como aumentar a cantidat de materia seca por Ha.
Cantidat de materia seca a lo largo de l’anyo.
Calidat d’os pastos.
Composición d’a materia seca (proteínas, azúcares, minerals y oligoelementos).
Calidat d’as praderas a lo largo de l’anyo.
Autonomía alimentaria y proteica.
Relación entre sistema radicular de la planta y pastoreo.
Os efectos d’o pastoreo sobre las plantas.
As leguminosas, calidatz y fixación de nitrocheno.

Reparto d’orina y heces en os pastos.
Autonomía en nitrocheno.

*Prencipios de chestión de pastos:

Intensidat d’o pastoreo, freqüencia, estacionalidat.
Periodo de rebrote.
Lotes de bestiar y carga ganadera. Prencipios d’a rotación.

*Puntos de control. a chestión de pastos a partir d’a producción:

Concepto de residual a la salida d’o pastoreo, pesache.
Comportamiento animal.

Sesión segunda: Duración 3 h 30 menutos

*Obchectivos pedagochicos d’o modulo:

Permitir a os alumnos, comprender os puntos clau que influyen en o rendimiento d’os animals. Saber meter en funcionamiento un sistema optimo de pastoreo.
Conoixer as bases d’a chestión de parcelas, conoixer os calculos sobre a freqüencia  d’as rotacions asinas como estratechias estacionals en función d’a calidat y cantidat de materia seca.

*Contenius:

Recursos y ferramientas t’a chestión de parcelas.
Explicación y presentación de materials d’encletau, tipo fibra de veire,..

*Visita a os pastos:

Evaluación en grupo d’a flora, d’o sistema de pastoreo actual.
Demostración practica sobre o terreno.

*Discusión, intercambio y desembolique d’una plataforma d’intercambio d’información.

Mas información en www.razapirenaica.com

Transuancia y turismo sostenible en Soria

[cml_meya_alt itz='553']CHDlqSXUkAEW6Ig[/cml_meya_alt]

Somos Trashumantes ye un prochecto ideyau por a Mancomunidat Tierras Altas de Soria y os Concellos d’Oncala y de Las Aldehuelas que ofreix a os viachers acompanyar entre tres días a os pastors transuants, dende a suya plegada t’a ciudat de Soria dica Los Campos, y d’ista traza poder descubrir un d’os oficios mas bonicos, a la vez que sacrificaus, d’o meyo rural.

A transuancia ye una practica ganadera tradicional cada vez mas tasa, consiste en o desplazamiento d’o bestiar ta aprofitar a o maximo os recursos naturals; asinas pues, d’hibierno se treslada a o bestiar a zonas baixas, mientres que de verano ye en zonas de mayor latitut, destinadas a pastos de verano.

Dende Soria Vacancias y Tierras Altas, han quiesto dar una valor adhibida a ista practica en extinción, y ofreixen a os visitants “descubrir a experiencia de convertir-se en pastor y guiar a las uellas en o suyo torno dende tierras extremenyas dica a localidat de Los Campos y, d’ista forma, amostrar todas ixas actividatz d’as poblacions que poco a poco van desapareixendo”.

L’actividat que ofreixen no solament consiste en caminar y adormir a o raso con os pastors y as suyas uellas de vez que se recorren paisajes increibles como a zona d’a Valle del Tera, os grans acebals d’Oncala y Garagüeta u a Sierra de l’Alba; sino que tamién se participa en a Fiesta d’a Transuancia, un acto de reivindicación antropolochica que leva celebrando-se quantos anyos y en o qual no faltará a gastronomía tradicional, as exhibicions d’actividatz pastorils, a moda sostenible realizada con lana merina, o esquileo u o filau.

Podetz trobar mas información sobre ista actividat punchando aquí.

V Trobada d’a EcoRedAragón

Os días 13 y 14 de chunio se celebrará en Zaragoza a V Trobada d’a EcoRedAragón en o marco d’a 26 Semana Cultural d’a Madalena.

EcoRedAragón ye una iniciativa surtida d’a primer trobada de Grupos de Consumo de productos ecolochicos mientras a III Feria de Trueque de Penyaflor de Galligo (Zaragoza) en mayo de 2010. Se mira de creyar vinclos d’unión entre consumidors y productors ecolochicos en Aragón con l’obchectivo d’amillorar a suya relación y facilitar a totz o consumo de productos respectuosos con a naturaleza y a salut.

[cml_meya_alt itz='545']D_ptico_EcoRedArag_n_page_001[/cml_meya_alt]

PROGRAMA

SABADO 13 DE CHUNIO

10,00 – 14,00: Feria de a EcoRedAragón

Puesto: Plaza d’a Madalena y carreras aledanyas.

Mientras a Feria i habrá as siguients actividatz:

14,30: Chenta popular ecolochica. Organizan EnrestidayEcoRedAragón (4 €)

Puesto: Plaza d’a Madalena


17,00 – 18,00: Café-rufierta sobre o Sistema Participativo de Guarencia de 
EcoLlaures

Puesto: Ciclería (C/ Gavín, 6)

18,00 – 20,00: Grupos de treballo simultanios: 

– Sistema Participativo de Guarencia. Puesto: Ciclería (C/ Gavín, 6)

– Ret d’Abastecimiento. Puesto: a Vía Láctea (C/ Doctor Palomar, 25)

– Difusión y sensibilización. Puesto: Treziclo (C/ Pedro Liñán, 8)

18,00 – 20,00: Charrada-taller: Cómo amontar un grupo de consumo? Alternativas y ferramientas ta unatro tipo de consumo? Puesto: AICAR – ADICAE (C/ Gavín, 12)

21,00: II FESTIVAL GUILLOTINA ROCK: DJ O Gancho Sonidero, Esparatrapo, My Expensive Awarness, Manolo Kabezabolo y Os Ke No Dan Piet Kon Birla.Org. Espacio Colectivo a Vía Láctea. Puesto: Plaza de Santo Agustín

DOMINGO 14 DE CHUNIO

11,00 – 12,30: Grupos de treballo simultanios: 

– Consumidors/as

– Productors/as

13,00 – 14,30: Plenario: conclusiones y propuestas.

14,30: Chenta popular ecolochica. Organiza: Simients (3 €)

Todas as actividatz d’o domingo tendrán puesto en o Centro SocialOkupado Kike Mur“, antiga garchola de Torrero, Plaza d’a Memoria Historica.

Aquellas personas intresadas en asistir a bella d’as actividatz, han de plenar o siguient formulario antes d’o diya 9 de chunio (incluyiu).

De intrés:

+ I habrá espacio de conciliación ta ninos/as o sabado de tardes y o domingo de maitíns.

+ Si quiers compartir auto u trayecto te puetz apuntar AQUI

+ Si viens de difuera de Zaragoza y amenestes puesto ta adormir marca-lo en a enqüesta, nos miraremos de dar-tos un aloch apropiau, tamién si tiens necesidatz especials d’alimentación

+ Ye una trobada autogestionada, amenestemos chent que nos aduye con un montón de quefers.

Ta qualsiquier dubda, podetz contactar con a EcoRed a traviés d’a siguient adreza: encuentrosecoredaragon@gmail.com

Mallata.com en el III Encuentro de Razas Autóctonas de Aragón

Expoforga, la Feria agroganadera y comercial de la Comarca de la Jacetania, celebra este fin de semana su 27ª edición en Puente la Reina de Jaca, con una superficie expositiva superiot a los 36.000 m² y con exposiciones de animales y subastas estatales y autonómicas de ejemplares de la Raza vacuna Pirenaica, y de las razas ovins Churra Tensina y Raza Ansotana. Por otro lado, desde el lunes y hasta el jueves, se desarrolla la Semana Agraria de la Jacetania, que organiza UAGA.

Además, el viernes se celebrará el III Encuentro de Razas Autóctonas de Aragón, jornada técnica dirigida a profesionales del sector, organizada por la Comarca de la Jacetania, con la colaboración de las Asociaciones Ganaderas provinciales y en especial ACOAN (Asociación de Criadores de Ovino Ansotano), ATURA (Asociación de Criadores de Ganado Ovino de Raza Churra Tensina) y ASAPI (Asociación Aragonesa de Criadores de Ganado Vacuno Pirenaico). En dicho encuentro, se presentarán distintas experiencias que ponen en valor la ganadería extensiva y las razas autóctonas, como la lana de ovejas de raza Ansotana, la granja Riorcal, el logotipo 100% Raza Autóctona o este blog.